اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٤ - بازتاب توكّل در زندگى پيامبران

جالب اينكه نه تنها به قدرت عظيم مخالفان بت‌پرست و توطئه‌ها و شرارتهاى آنها اعتنا نمى‌كند، بلكه آنها را تحريك به قيام بر ضدّ خود مى‌نمايد، تا به آنان ثابت كند قلب و روح او به جاى ديگرى وابسته است كه با توكّل بر ذات پاك او كمترين واهمه‌اى از توطئه‌هاى دشمنان ندارد، هر چند قوى و نيرومند و سرسخت و لجوج باشند، و اين خود نشان مى‌دهد كه توكّل بر خدا تا چه اندازه به انسان شجاعت و شهامت و پايمردى و استقامت مى‌بخشد!

راستى شگفت آور است كه انسانى تك و تنها يا با يارانى بسيار اندك، در برابر گروهى عظيم و متعصّب و زورمند، اين گونه بايستد، و اين چنين تهديدهاى آنها را به باد سخريه بگيرد، آرى اين از آثار ايمان و توكّل بر خداست!

يكى از مفسّران پيشين به نام‌ «زجّاج» مى‌گويد: اين آيه از مهمترين آيات مربوط به پيامبران است كه پيامبرى تنها در برابر امّتى عظيم از مخالفان بايستد و اين چنين با آنها سخن بگويد، شبيه همين تعبير را در داستان نوح عليه السلام و جريان پيامبر اسلام عليه السلام نيز خوانديم.

شايان توجّه اينكه در ادامه اين آيه، هود عليه السلام در مقام استدلال براى كار خود مى‌گويد: «نه تنها شما، هيچ جنبنده‌اى در جهان نيست مگر اينكه در قبضه قدرت و فرمان خداست»! (مَا مِنْ دَابَّةٍ الّا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا). [١]

سپس مى‌افزايد: او قدرتمندى نيست كه قدرتش موجب خودكامگى باشد بلكه «پروردگار من همواره بر صراط مستقيم است»! (انَّ رَبِّى عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ).

بنابراين من بر كسى تكيه كرده‌ام كه قدرتش بى پايان و كارهايش عين صواب و عدالت است.

در سوّمين‌ آيه اشاره به گوشه‌اى از سرگذشت ابراهيم عليه السلام و توكّل او بر خدا در يكى از مشكل‌ترين ساعات زندگانيش مى‌كند، و مى‌فرمايد: «پروردگارا! من بعضى از فرزندانم را در سرزمين بى آب و علفى در كنار خانه‌اى كه حرم توست (به فرمان تو و با توكّل بر

[١]-/ هود، ٥٦