اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٦٢ - «توكّل» در احاديث اسلامى
جامعه است!
«توكّل» در احاديث اسلامى
در روايات اسلامى اهمّيّت فوق العادهاى به اين ارزش اخلاقى داده شده تا آنجا كه آثار و بركاتى براى آن بيان گرديده كه براى كمتر صفتى مىتوان يافت، روايات زير را كه از ميان آنها گلچين كردهايم و دقايق لطيفى كه در آن است نمونه خوبى براى اين مقصود محسوب مىشود:
١- در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم: «مَنْ سَرَّهُ انْ يَكُونَ اقْوَى النَّاسِ فَلْيَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ؛ كسى كه دوست دارد قوىترين مردم باشد بر خدا توكّل كند»! [١]
٢- در حديث ديگرى از اميرمؤمنان على عليه السلام آمده است: «فِى التَّوَكُّلِ حَقِيقَةُ الْايقَانِ؛ حقيقت يقين در توكّل است»! [٢]
٣- در حديث پرمعناى ديگرى در داستان ابراهيم عليه السلام در تفسير علىّ بن ابراهيم مىخوانيم: هنگامى كه ابراهيم عليه السلام را در منجنيق گذاشتند عمويش آزر آمد و يك سيلى محكم به صورت او زد و گفت: از مذهب توحيديّت بازگرد! (ابراهيم اعتنايى به او نكرد) در اين هنگام خداوند فرشتگان را به آسمان دنيا فرستاد تا نظارهگر اين صحنه باشند، همه موجودات از خدا تقاضاى نجات ابراهيم عليه السلام را كردند، از جمله زمين گفت: «پروردگارا! بر پشت من بنده موحّدى جز او نيست و هم اكنون در كام آتش فرومىرود، خطاب آمد اگر او مرا بخواند مشكلش را حل مىكنم، جبرئيل در منجنيق به سراغ او آمد و گفت: اى ابراهيم! به من حاجتى دارى تا انجام دهم؟ ابراهيم گفت: «به تو نه! امّا به پروردگار عالم آرى!» در اينجا بود كه جبرئيل انگشترى به او داد كه اين جملهها (كه در واقع دستور نجات بود) بر روى آن نوشته شده بود: لَاالَهَ الَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، الْجَأْتُ ظَهْري الَى اللَّهِ، اسْنَدْتُ امْري الَى اللَّهِ، وَ فَوَّضْتُ امْري الَى اللَّهِ! (اين جملهها كه مفهوم واقعيش همان توكّل همه جانبه بر خدا بود، كار خود را كرد، و هنگامى كه ابراهيم عليه السلام به ميان آتش
[١]-/ كنزالعمّال، جلد ٣، صفحه ١٠١، حديث ٥٦٨٦
[٢]-/ غررالحكم