اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥ - ٦- آثار و نشانهها

ريشه‌هاى ديگرى دارد كه يكى از آنها «كينه» است كه نسبت به شخص خاصّى پيدا مى‌كند و همين امر سبب مى‌شود كه امتيازات واقعى يا پندارى خود را به رخ او بكشد، و ديگر «حسد» است كه سبب بروز اين رذيله اخلاقى مى‌گردد و ديگرى‌ «رياكارى» است كه سبب مى‌شود شخص رياكار امتيازات خود را به ديگران ارائه دهد.

اين ريشه‌هاى چهارگانه، ريشه‌هاى اصلى تكبّر را تشكيل مى‌دهد.

ولى ظاهر اين است كه ريشه‌ها منحصر به اين چهار صفت نيست، بلكه امور ديگرى نيز مى‌تواند ريشه تكبّر گردد.

٦- آثار و نشانه‌ها

بيماريهاى اخلاقى مانند بيماريهاى درونى و جسمانى هميشه همراه با آثارى در برون است همان گونه كه يك بيمارى كبدى علايم مختلفى بر پوست بدن، چهره، رنگ چشم، زبان و مانند آن دارد، كسى كه به يك بيمارى سخت اخلاقى گرفتار است آثار و نشانه‌هايش در اعمال و سخنان او ظاهر مى‌شود.

بزرگان اخلاق آثار كبر را به طور مشروح و گسترده شمرده‌اند، اين آثار گاه در چهره ظاهر مى‌شود، مثل اينكه شخص متكبّر در برابر اشخاص مختلف چهره در هم مى‌كشد و نگاه‌هاى تحقير آميزى مى‌كند حتّى حاضر نيست با تمام صورت با افراد روبرو شود.

گاه آثار اين خوى نكوهيده در سخنانش آشكار مى‌گردد، تعبيرهايى كه از خود مى‌كند مبالغه آميز است و پيوسته ضميرهاى جمع در باره خود به كار مى‌برد، حتّى تُن صداى او نشان مى‌دهد كه آدم مغرور و متكبّرى است.

در ميان حرف اين و آن مى‌دود و به كسى اجازه سخن گفتن نمى‌دهد، به سخنان مردم گوش نمى‌دهد ولى انتظار دارد همه به سخنانش گوش فرا دهند، سخنان كوتاه ديگران را طولانى مى‌شمرد و سخنان طولانى و بى محتواى خودش را كوتاه و لازم و واجب مى‌داند!

گاه آثار آن در حركات و اعمال، ظاهر مى‌شود، دوست دارد ديگران در برابر او بايستند و او نشسته باشد، هنگامى كه وارد مجلس مى‌شود همه براى او قيام كنند، ولى او