اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٦ - ١- تعريف حرص

١- تعريف حرص‌

گر چه معنى و مفهوم‌ «حرص» اجمالًا بر همه روشن است، ولى توجّه به مفهوم دقيق آن نكته‌هاى تازه‌اى را به ما مى‌آموزد.

«راغب» در «مفردات» حرص را به معنى شدّت تمايل به چيزى مى‌داند و مى‌گويد:

اين واژه در اصل به معنى فشردن لباس به هنگام شستشو به وسيله كوبيدن چوب مخصوصى بر آن است!

اميرمؤمنان على عليه السلام تعبير بسيار جالبى در تعريف حرص دارد، هنگامى كه از حضرتش پرسيدند: حرص چيست؟ فرمود: «هُوَ طَلَبُ الْقَلِيلِ بِاضَاعَةِ الْكَثِيرِ!؛ حرص آن است كه انسان چيز كمى را جستجو كند در برابر چيز بسيارى را كه از دست مى‌دهد!» [١]

علماى اخلاق، حرص را از رذايل اخلاقى و متعلّق به قوّه شهويّه مى‌دانند و در تعريف آن چنين مى‌گويند: «حرص صفتى است نفسانى كه انسان را به اندوختن بيش از احتياج خود وامى‌دارد و از شعب حبّ دنيا و از صفات مهلكه و از اخلاق گمراه كننده است، حرص به بيابانى مى‌ماند كه كرانه‌هاى آن ناپيداست و همچون سرزمين وحشتناك بى انتهاست كه هر قدر حريص در آن پيش مى‌رود به آخر آن نمى‌رسد.

«حريص» به كسى مى‌ماند كه مبتلا به بيمارى استسقاء شده است هرچه آب مى‌آشامد تشنگى او فرو نمى‌نشيند.

«حريص» هيچ دليل منطقى را نمى‌پذيرد، مثلًا اگر به او گفته شود كه هشتاد سال عمر كرده‌اى و چيزى از عمر تو باقى نمانده، اين همه تلاش و وَلَع براى جمع آورى مال به خاطر چيست؟! در عين اينكه پاسخى براى اين سؤال ندارد باز هم دست از كار خود نمى‌كشد، بلكه به عكس، گاهى انسان با افزايش سن و سال و نزديك شدن به آخر خط، حريص‌تر مى‌شود، چنانكه در حديث معروفى از پيامبر اكرم عليه السلام آمده است: «يُشِيبُ بْنُ آدَمَ وَ يَشُبُّ فِيهِ خَصْلَتَانِ: الْحِرْصُ وَ طُولُ الْامَلِ!؛ انسان پير مى‌شود امّا دو صفت در او جوان مى‌گردد: حرص و آرزوهاى طولانى!» [٢]

[١]-/ سفينة البحار، مادّه حرص‌

[٢]-/ بحارالانوار، جلد ٧٠، صفحه ٢٢