اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩٧ - راههاى كسب سخاوت

«سخاوت» است.

مطالعه تاريخ زندگى سخاوتمندان و بخيلان و مقايسه آن دو با يكديگر و احترام و آبرو و شخصيتى كه گروه اول داشتند و ذلّت و بدنامى كه دامن‌گير گروه دوّم بوده است نيز در ايجاد اين‌ «سخاوت اخلاقى» بسيار مؤثر است.

اينها جنبه‌هاى تعليماتى اين مسئله است؛ اما از نظر عملى، هر قدر تمرين و ممارست بيشترى در اين زمينه شود، توفيق زيادترى در به دست آوردن اين فضيلت اخلاقى حاصل مى‌گردد؛ زيرا تكرار اعمال سخاوتمندانه و بذل و بخشش، هر چند از راه تحميل بر نفس خويش باشد، به تدريج به صورت عادت و سپس مبدّل به حالت، و سرانجام به يك ملكه اخلاقى مبدل خواهد گرديد.

در ضمن، تربيت پدر و مادر و معلّم و استاد در اين زمينه، بسيار مؤثر است. اگر آنها كودكان را از آغاز عمر به‌ «جود» و «سخاوت» عادت دهند، اين ملكه، به آسانى در وجود آنها ريشه مى‌دواند و در بزرگى جزء زندگى آنان مى‌شود.

در حالات‌ «صاحب بن عبّاد» آمده است كه در كودكى هنگامى كه مى‌خواست براى فراگرفتن درس دينى به مسجد برود، هميشه مادرش يك دينار و يك درهم به او مى‌داد و مى‌گفت: «اين را به اولين فقيرى بده كه در مسير راه خود مى‌بينى». كم كم اين خصلت در وجودش ريشه دار شد تا اين كه در بزرگى چنان بذل و بخششى مى‌كرد كه همه به او آفرين مى‌گفتند. اگر كسى بعد از ظهر ماه مبارك رمضان به خانه‌اش مى‌آمد، سخاوتش مانع از آن مى‌شد كه كسى بدون خوردن افطار از خانه او بيرون رود. هر روز حدّاقل هزار نفر بر سر سفره او افطار مى‌كردند و بذل و بخشش او در ماه رمضان به اندازه تمام ماههاى سال بود. [١]

از شگفتيهاى ديگر زندگى او چنين نقل مى‌كنند: «روزى نوشابه براى او آوردند، يكى از نزديكانش نسبت به آن نوشابه سوء ظن پيدا كرد و گفت: از اين نوشابه ننوش؛ زيرا مسموم است، خدمتكارى كه آن قدح را آورده بود، همچنان ايستاده بود. «صاحب بن عباد» به شخصى كه ادعاى مسموم بودن آن را مى‌كرد، گفت: به چه دليل مى‌گويى كه اين مسموم‌

[١]-/ سفينة البحار، ماده صحب.