اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٨ - ٥- آثار شجاعت در زندگى انسانها

كردى؟! فرمود: جبرئيل از سوى خدا اين خبر را به من داده است كه تو داراى پنج صفت هستى كه خدا و پيامبرش صلى الله عليه و آله آن را دوست دارند؛ «الْغِيرَةُ الشَّدِيدَةُ عَلَى حَرَمِكَ، وَ السَّخَاءُ، وَ حُسْنُ الْخُلْقِ، وَ صِدْقُ اللِّسَانِ وَ الشَّجَاعَةُ؛ غيرت شديد نسبت به ناموست، و سخاوت، و خسن خلق، و راستگويى و شجاعت»!

هنگامى كه آن مرد اسير آزاد شده اين سخن را شنيد اسلام آورد و در زمره مسلمانان شايسته قرار گرفت. [١]

از احاديث بالا و روايات متعدّد و آياتى كه در بحث بالا داشتيم ارزش والاى اين فضيلت اخلاقى كاملًا روشن مى‌شود، و اهمّيّتى را كه اسلام براى آن قائل است در لابه‌لاى اين روايات و احاديث نمايان است.

ذكر اين نكته نيز لازم به نظر مى‌رسد كه‌ «شجاعت» معنى وسيع و گسترده‌اى دارد كه دليرى در ميدان نبرد يكى از شاخه‌هاى آن است. شجاعت در ميدان سياست، در مسائل علمى، و ابراز و اظهار نظرات جديد منطقى و نوآوريها، و شجاعت در مقام قضاوت و داورى و مانند آن هر كدام يكى از شاخه‌هاى مهمّ شجاعت محسوب مى‌شود، لذا در بعضى از روايات مى‌خوانيم: «الصَّبْرُ شَجَاعَةٌ؛ صبر نوعى شجاعت است». [٢]

در حديث ديگرى از على عليه السلام آمده است: «اشْجَعَ النَّاسُ اسْخَاهُمْ؛ شجاع‌ترين مردم كسى است كه از همه با سخاوت‌تر باشد»! [٣]

و در حديث ديگرى از همان بزرگوار مى‌خوانيم: «لَوْ تَمَيَّزَتِ الْاشْيَاءُ لَكَانَ الصِّدْقُ مَعَ الشَّجَاعَةِ وَ كَانَ الْجُبْنُ مَعَ الْكِذْبِ؛ هرگاه اشياء از هم جدا شوند، صدق و راستى در كنار شجاعت و ترس در كنار دروغگويى قرار خواهد گرفت». [٤]

اين احاديث هر كدام به يكى از شاخه‌هاى شجاعت اشاره مى‌كند كه در مفهوم جامع اين واژه درج شده است (دقّت كنيد).

[١]-/ بحارالانوار، جلد ١٨، صفحه ١٠٨

[٢]-/ نهج البلاغه، حكمت ٤

[٣]-/ غررالحكم، حديث ٢٨٩٩

[٤]-/ شرح فارسى غررالحكم، جلد ٥، صفحه ١١٨، حديث ٧٥٩٧