اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٧ - آثار و پيامدهاى بخل

سخاوتمند است و هم از همه چيز آگاه و هم بر همه چيز قادر.

از نشانه‌هاى ديگر «بخل» آوردن عذرهاى گوناگون، براى خوددارى از كمك به ديگران است. بخيلان براى پوشاندن رذيله اخلاقى خود در برابر مردم، به عذرهاى واهى متوسل مى‌شوند و حتى گاهى با همين عذرها، خود را فريب مى‌دهند؛ مثلًا با اين كه پول فراوانى دارد، اما حاضر نيست مقدار كمى از آن را ببخشد يا اين كه وام دهد؛ بلكه به عذرهايى مانند اين كه شايد برايم مشكلى پيش آيد يا احتمال دارد فرزندم بيمار شود و يا احتمال دارد ميهمانهايى برايم بيايند يا در آينده وضع بازار از نظر اقتصادى به كسادى گرايد، متوسل مى‌گردد.

امام على بن ابيطالب عليه السلام در اين رابطه مى‌فرمايند: «الْبَخِيلُ مُتَحَجِّجٌ بِالمَعاذيرِ و التَّعاليلِ؛ شخص بخيل متوسل به عذرها و علتهاى (واهى) مى‌شود». [١]

در جاى ديگر نيز مى‌فرمايند: «كَثْرَةُ العِلَلِ آيَةُ البُخْلِ؛ كثرت تعلّل و عذرهاى واهى، نشانه «بخل» است». [٢]

از نشانه‌هاى ديگر افراد بخيل، پوشاندن نعمتهاست. آنها به بهانه‌هاى مختلف سعى دارند، نعمتهاى خدادادشان را از ديد مردم دور نگه دارند، مبادا كسى از آنها تقاضايى كند. البته در بسيارى از اوقات پوششهاى كاذبى از قبيل چشم زخم مردم و تنگ نظريها به احتمال بروز خطر براى آن درست مى‌كنند.

نشانه ديگر «بخل» آن است كه هرگاه در راه خدا چيزى را انفاق كند، سخت ناراحت مى‌شود؛ گويى بار سنگينى بر دوش او نهاده و يا عزيزى از عزيزانش از دست رفته است.

آثار و پيامدهاى بخل‌

در ميان صفات نكوهيده و رذايل اخلاقى كمتر صفتى به اندازه‌ «بخل» مشكل آفرين بوده و هست و پيامدهاى سوء داشته و دارد، از جمله اين كه: گرچه بخيل در حفظ اموال خود مى‌كوشد ولى بيش از آن، آبروى خود را از دست مى‌دهد. در اين رابطه نيز در

[١]-/ غررالحكم، حديث ١٢٧٥

[٢]-/ بحارالانوار، جلد ٧٤، صفحه ٢٠٩