اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٧ - ٧- مفاسد و پيامدهاى تكبّر و استكبار

بپوشيد و در راه خدا صدقه دهيد بى آنكه اسراف كنيد يا تكبّر و برترى‌جويى نماييد». [١]

كوتاه سخن اينكه ظهور و بروز خوى نكوهيده‌ «تكبّر و برترى‌جويى» در تمام شؤون زندگى انسان امكان پذير است و ممكن نيست كسى اين صفت رذيله را به صورت شديد يا خفيف داشته باشد و در چهره و سخن و اعمال او ظاهر نگردد.

٧- مفاسد و پيامدهاى تكبّر و استكبار

اين خوى زشت- همانگونه كه در سابق اشاره شد- آثار بسيار مخرّبى در روح و جان و اعتقادات و افكار افراد و نيز در سطح جوامع انسانى دارد، به گونه‌اى كه مى‌توان گفت هيچ بخش از زندگى فردى و اجتماعى از مصايب آن در امان نيست كه به چند قسمت از آن در ذيل اشاره مى‌شود:

١- نخستين مفسده آن كه از همه خطرناك‌تر است آلودگى به شرك و كفر است!

آيا كفر ابليس و انحراف او از مسير توحيد و حتّى اعتراض او بر حكمت پروردگار سرچشمه‌اى جز كبر داشت؟

آيا فراعنه و نمرودها و همچنين بسيارى از اقوام سركش كه از پذيرش دعوت انبياى الهى سر باز زدند دليلى جز تكبّر داشت؟

تكبّر به انسان اجازه نمى‌دهد كه در برابر حق تسليم گردد، چرا كه كبر و غرور حجاب سنگينى در برابر چشم انسان مى‌افكند و او را از ديدن چهره زيباى حقّ محروم مى‌كند، بلكه گاهى فرشته حق را به صورت هيولاى وحشتناك مى‌بيند! و اين بالاترين ضرر و زيان تكبّر است.

شايد به همين دليل است كه در حديثى مى‌خوانيم كه راوى از امام صادق عليه السلام درباره كمترين درجه‌ «الحاد» سؤال كرد، امام عليه السلام فرمود: «انَّ الْكِبْرَ ادْنَاهُ!؛ كمترين درجه كفر و الحاد، تكبّر است»! [٢]

٢- محروم شدن از علم و دانش، يكى ديگر از پيامدهاى شوم كبر است، زيرا انسان‌

[١]-/ سنن ابن ماجه، شماره حديث ٣٦٠٥

[٢]-/ اصول كافى، جلد ٢، صفحه ٣٠٩، باب الكبر، حديث ١