اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٨ - جبن و ترس در روايات اسلامى

واقع نشده ولى به طور ضمنى با بيان گويا نقش هر دو در زندگى انسانها تبيين گرديده است.

جبن و ترس در روايات اسلامى‌

در احاديث اسلامى نكوهش از اين رذيله اخلاقى بازتاب گسترده‌اى دارد از جمله:

١- امام باقر عليه السلام مى‌فرمايد: «لَايَكُونُ الْمُؤْمِنُ جَبَاناً وَ لَاحَريِصاً وَ لَاشَحِيحاً؛ انسان با ايمان نه ترسوست و نه حريص و نه بخيل»![١]

اين تعبير به خوبى استفاده مى‌شود كه‌ «ترس» و «حرص» و «بخل» با روح ايمان سازگار نيست، چرا كه مؤمن، متّكى به خداست، و آن كس كه چنين تكيه‌گاهى دارد ترسى به خود راه نمى‌دهد، و نه بخيل و حريص است زيرا او به فضل و كرم الهى اميدوار مى‌باشد، و با اين حال حرص و بخلى به او راه نمى‌يابد.

٢- در حديث ديگرى از اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌خوانيم: «الْجُبْنُ وَ الْحِرْصُ وَ الْبُخْلُ غَرَائِزُ سُوءٍ يَجْمَعُهَا سُوءُ الظَّنِّ بِاللَّهِ سُبْحَانَهُ؛ ترس و حرص و بخل، صفات زشتى است كه در سوء ظن به خداوند سبحان خلاصه مى‌شود»! [٢]

اين حديث توضيح ديگرى است بر آنچه در حديث بالا آمد، و ريشه اصلى اين صفات رذيله را تبيين مى‌كند.

٣- اميرمؤمنان على عليه السلام دوستان خود را از مشورت با افراد ترسو نهى مى‌كند، چرا كه ترس آنها از آفات مشورت است مى‌فرمايد: «لَاتُشْرِكَنَّ فِى رَأْيِكَ جَبَاناً يُضَعِّفُكَ عَنِ الْامْرِ وَ يُعَظِّمُ عَلَيْكَ مَا لَيْسَ بِعَظِيمٍ؛ هرگز با انسان ترسو مشورت نكن چرا كه تو را از كارهاى مهم بازمى‌دارد، و موضوعات كوچك را در نظر تو بزرگ جلوه مى‌دهد»! [٣]

همين معنى در عهدنامه مالك اشتر به شكل ديگرى مطرح شده است، امام عليه السلام مالك را از مشورت با بخيلان و ترسوها و حريصان نهى مى‌كند. [٤]

٤- اين موضوع به قدرى مهم است كه در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم كه‌

[١]-/ بحارالانوار، جلد ٧٢، صفحه ٣٠١

[٢]-/ غررالحكم‌

[٣]-/ غررالحكم، حديث ١٠٣٤٩

[٤]-/ نهج البلاغه، نامه ٥٣