اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٠ - ١- ترس معقول و نامعقول

اصطلاح از سايه خودش نيز بترسد، و از ورود در هر كارى به احتمال عدم موفقيّت واهمه داشته باشد، چنين ترسى مايه عقب ماندگى و بدبختى و ناكامى است، مايه شكست و ذلّت و زبونى است.

اين جهان در همه ابعادش همچون يك ميدان نبرد است، موانع، مشكلات و خطرها هميشه وجود داشته و دارد، و تا انسان با آنها دست و پنجه نرم نكند و خود را به طور جدّى آماده مقابله با آنها نسازد موفّق نخواهد شد.

غالباً ممكن نيست ما دست به كارى بزنيم كه پيروزى در آن صد در صد تضمين شده باشد، يا هيچ گونه خطرى در آن وجود نداشته باشد، اين يك خيال محال و يك پندار باطل است. اينجاست كه نقش شجاعت و شهامت روشن مى‌شود و آثار منفى صفت رذيله ترس و جبن خود را نشان مى‌دهد.

هر كشاورزى احتمال خشكسالى و آفت را مى‌دهد، هر تاجرى احتمال نوسان قيمت‌ها و دگرگونى وضع بازار را مى‌دهد، هر مسافرى احتمال تصادف و خطرات ديگر را مى‌دهد، و در هر عمل جرّاحى احتمال خطر وجود دارد، اگر به اين احتمالات ترتيب اثر داده شود بايد دست روى دست بگذاريم و هيچ كارى نكنيم و فقط در انتظار مرگ باشيم.

به يقين در اين گونه موارد بايد خطرات جدّى را پيش‌بينى كرد و راه مقابله با آن را شناخت، و از بى پروايى و تهوّر پرهيز نمود، در عين حال احتمالات نسنجيده و نامعقول و يا احتمالاتى كه هميشه و در هر حال وجود دارد نبايد سدّ راه انسان شود.

اين روشن‌ترين تعريفى است كه براى مسئله شجاعت به عنوان يكى از صفات فضيله و ترس به عنوان يكى از صفات رذيله مى‌توان كرد.

در حديثى از امام حسن مجتبى عليه السلام در تعريف جبن چنين مى‌خوانيم: «الْجُرْأَةُ عَلَى الصَّديِقِ وَ النُّكُولُ عَنِ الْعَدُوّ؛ جبن آن است كه در برابر دوستان جسور و در برابر دشمنان ناتوان باشى»! [١]

و در حديث ديگرى از همان بزرگوار مى‌خوانيم كه در پاسخ از سؤال درباره معنى‌

[١]-/ ميزان الحكمه، جلد ١، صفحه ٣٧٠؛ تحف العقول، كلمات امام مجتبى عليه السلام حديث ١