اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٩ - ١- ترس معقول و نامعقول

دستور مى‌داد افراد ترسو در جنگهاى اسلامى شركت نكنند (مبادا مايه تضعيف روحيّه ديگران بشوند) مى‌فرمايد: «مَنْ احَسَّ مِنْ نَفْسِهِ جَبْناً فَلَايَغْزُ؛ كسى كه در خود ترسى احساس مى‌كند در جنگ شركت نكند»!

٥- در حديث ديگرى امام اميرمؤمنان عليه السلام حديث بالا را شكافته و با صراحت مى‌گويد: «لَايَحِلُّ لِلْجَبَانِ انْ يَغْزُو، لِانَّهُ يَنْهَزِمُ سَريِعاً وَ لَكِنْ لِيَنْظُرَ مَا كَانَ يُريِدُ انْ يَغْزُوَ بِهِ فَلْيُجَهِّز بِهِ غَيْرَهُ؛ جايز نيست افراد ترسو در جنگ شركت كنند چرا كه به سرعت فرار مى‌كنند (و مايه تضعيف ديگران مى‌شوند) ولى لازم است صلاح و تجهيزات خود را در اختيار ديگران قرار دهند». [١]

١- ترس معقول و نامعقول‌

بى شك منظور از جبن و ترس در اينجا جبن و ترس معقول نيست بلكه جبن و ترس نامعقول است، توضيح اينكه:

ترس از امورى كه واقعاً خطرناك است يكى از پديده‌هاى روحى و طبيعى و از نعمت‌هاى بزرگ خداست، چرا كه اگر انسان از هيچ چيز خطرناكى نترسد، به زودى زندگى خود را از دست مى‌دهد، اين همان چيزى است كه از آن تعبير به تهوّر و بى‌پروايى در مقابل خطر مى‌كنند، مانند كسى كه بى خيال و بدون نگاه كردن به اين طرف و آن طرف، از يك خيابان پر رفت و آمد مى‌گذرد، چنين كسى به يقين در معرض حوادث خطرناك رانندگى قرار دارد.

اين گونه ترس‌ها خواه در زندگى عادى روزانه باشد يا در مورد موادّ غذايى مشكوك يا مسائل اقتصادى و سياسى و غير آن كاملًا منطقى است و سبب نجات از خطراتى است كه انسان را تهديد مى‌كند.

ترس مذموم آن است كه انسان از عواملى بترسد كه در خور ترسيدن نيست، هر خطر موهومى را جدّى بگيرد، و هر دشمن خيالى را مايه وحشت قرار دهد، از همه چيز و به‌

[١]-/ بحارالانوار، جلد ٩٧، صفحه ٤٩