خدا! گريه مى‌كنى، مگر ما را از گريه نهى نكرده‌ايد؟ حضرت صلى الله عليه و آله فرمودند: من شما را از نوحه گرى جاهلانه، از دو صداى احمقانه و فاجرانه نهى كردم، نخست، داد و فرياد آميخته با لهو و لعب و آهنگ‌هاى شيطانى، هنگامى كه فرود نعمت‌هاست؛ و ديگر، فريادهاى هنگام مصيبت، خراشيدن صورت، چاك كردن گريبان و نغمه‌هاى شيطانى است؛ ولى آنچه را از من ديدى، عاطفه و رحمت است و هر كسى كه عاطفه و رحم نداشته باشد، رحم نخواهد شد ... سپس به فرزندش چنين خطاب كردند: «وَ انَّا بِكَ لَمَحْزُونُونُ تَبْكِىَ الْعَينُ وَ يَدْمَعُ الْقَلْبُ وَ لانَقولُ مَا يُسْخِطُ الرَّبَّ عَزَّوَجَلَّ؛ ما به خاطر تو غمگين هستيم، چشم مى‌گريد و قلب اشك مى‌ريزد؛ ولى چيزى كه خداوند متعال را به خشم آورد، نمى‌گويم». [١]

گاهى ممكن است انسان از خود بى خود شود، فرياد بكشد و گريبان چاك كند يا اين كه اظهار بى تابى نموده و لطمه بر خويش زند كه اگر درحدّ معقول و معمول آن براى ايجاد هيجان عمومى و بسيج عواطف در برابر دشمنان باشد، ضرورى به نظر مى‌رسد؛ پس حساب موارد استثنايى را كه در حالات بعضى از بزرگان ديده مى‌شود، بايد جدا كرد.

اين سخن را با حديث ديگرى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به پايان مى‌بريم: «النِّياحَةُ عَمَلُ الجَاهِلَيَّةِ؛ نوحه گرى از اعمال جاهليت است». [٢]

منظور از نوحه گرى در اين‌جا، عزادارى و يا ذكر مصيبت و گريستن و عزادارى فردى يا دسته جمعى نيست، بلكه اشاره به كارى دارد كه در زمان جاهليت، ميان عرب رايج بوده كه اگر عزيزى از دنيا مى‌رفت، زنان نوحه گر حرفه‌اى را دعوت مى‌كردند.

آنها نيز با داد و ناله و فرياد مصنوعى، اوصاف دروغ و مبالغه‌هاى بى‌معنى درباره شخص از دست رفته، ذكر مى‌كردند و گاه لباس‌هاى خود را پاره كرده و بر سر و صورت مى‌زدند، و با اين اعمال ناهنجار، فضاى عزاى او را گرم مى‌كردند.

***

پايان جلد دوّم‌

خداوندا! تو خوب مى‌دانى، اگر ما توفيق پيمودن راه اوليائت را در تهذيب نفس و حسن اخلاق و صفاى باطن نيافته‌ايم، خواهان و عاشق آن هستيم، ما را بر اين كار موفّق دار و در اين راه ما را يارى فرما و به گروه‌ «مَنْ انْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ» ملحق نما و همراه و همدم‌ «و حَسُنَ أولَئكَ رفِيقاً» كن!

آمين يا ربَّ العالمين.

[١]-/ بحارالانوار، جلد ٧٩، صفحه ٩٠

[٢]-/ بحار الانوار، جلد ٧٩، صفحه ١٠٣