اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٤ - تواضع و فروتنى در روايات اسلامى

در شما نمى‌بينم؟ عرض كردند: شيرينى عبادت چيست؟ فرمود: تواضع است!» [١]

ناگفته پيداست حقيقت عبادت نهايت خضوع در برابر پروردگار است. كسى كه شيرينى خضوع و تواضع در برابر خدا را دريابد در برابر خلق خدا نيز متواضع است.

٢- در حديث ديگرى از اميرمؤمنان عليه السلام آمده است: «عَلَيْكَ بِالتَّوَاضُعِ فَانَّهُ مِنْ اعْظَمِ الْعِبَادَةِ؛ بر تو باد تواضع كه از برترين عبادات است». [٢]

٣- از امام حسن عسكرى عليه السلام نقل شده است كه فرمود: «التَّوَاضُعُ نِعْمَةٌ لَايُحْسَدُ عَلَيْهَا؛ تواضع نعمتى است كه سبب حسادت ديگران نمى‌شود». [٣]

معمولًا هر نعمتى نصيب انسان مى‌شود مزاحمت‌هاى حسودان افزوده مى‌گردد و گاه اين حسادت چنان فضاى زندگى را تنگ مى‌كند كه زندگى بر صاحب نعمت مشكل مى‌شود، ولى تواضع از اين قاعده كلّى مستثنى است، نعمتى است كه حسادت حسودان را برنمى‌انگيزد.

اين بحث دامنه‌دار را با حديث ديگرى از نبىّ اكرم صلى الله عليه و آله پايان مى‌دهيم:

٤- «يُبَاهِى اللَّهُ تَعَالَى الْمَلَائِكَةَ بِخَمْسَةٍ: بِالُمجَاهِدِينَ، وَالْفُقَرَاء، وَالَّذِينَ يَتَوَاضَعُونَ لِلَّهِ تَعَالَى، وَالْغَنِىِّ الَّذِى يُعْطِى الْفُقَرَاءَ وَ لَايَمُنُّ عَلَيْهِمْ، و رَجُلٍ يَبْكِى فِى الْخَلْوَةِ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛ خداوند به پنج دسته از انسانها به فرشتگان مباهات مى‌كند: مجاهدان (راه خدا)، فقرا (و نيازمندانى كه دين خود را به دنيا نمى‌فروشند) و آنها كه به خاطر خدا تواضع مى‌كنند و ثروتمندانى كه بى منّت به مستمندان كمك مى‌نمايند و كسى كه در خلوت از خوف خدا گريه مى‌كند!». [٤]

در باره ثمرات و آثار مثبت تواضع نيز روايات فراوانى از معصومين به ما رسيده است كه چند حديث پر معنى را در ذيل مى‌آوريم:

حديثى از امام اميرالمؤمنين مى‌خوانيم: «ثَمَرَةُ التَّوَاضُعِ الَمحَبَّةُ وَ ثَمَرَةُ الْكِبْرِ الْمَسَبَّةُ!؛ ميوه درخت تواضع محبّت است و ميوه (شوم) تكبّر دشنام و ناسزاگويى مردم‌

[١]-/ تنبيه‌الخواطر (مطابق نقل ميزان‌الحكمه، جلد ٤، حديث ٢١٨٢٥)؛ محجّةالبيضاء، جلد ٦، صفحه ٢٢٢

[٢]-/ بحارالانوار، جلد ٧٢، صفحه ١١٩، حديث ٥

[٣]-/ تحف العقول، صفحه ٣٦٣

[٤]-/ مكارم الاخلاق، صفحه ٥١