«آنگاه كه عذاب ما را ديدند، گفتند: به خداى يگانه ايمان آورديم وبه خدايانى كه براى او شريك فرض مى كرديم كفر ورزيديم. ولى ايمان آنان در آن حالت كه عذاب ما را ديدند، سود بخش نبود. اين سنّت ماست در ميان بندگانمان درگذشته. ودر آن هنگام كافران زيان كردند».

بنابراين چه فرقى ميان سرگذشت قوم يونس وساير اقوام بود؟ در پاسخ ياد آور مى شويم(گذشته از اينكه فرعون عصر موسى، اگر قبل از غرق شدن نيز ايمان مى آورد براى وى سودبخش نبود وحتماً كيفرهايى به دنبال او بود (زيرا انسانى كه اين همه كودكان نوزاد را سربريده ومبدأ هزاران جنايت شده است، تنها با ايمان پاك نمى شود)، ايمان قوم يونس به هنگام نزول عذاب نبود، بلكه تنها نشانه هايى از عذاب را مشاهده كردند واز اينكه ديدند يونس محيط زندگى را ترك كرده است، فهميدند كه نزول عذاب حتمى است. در چنين شرايط با كمال اختيار ايمان آوردند وبا مراجعه به خرد وبهره گيرى از رهنمود آن عالم، درهاى توبه را به روى خود باز ديدند وايمان آوردند.

در آيه سوره غافر جمله (رأوا بأسنا) آمده است كه مفاد آن رؤيت عذاب است. واين غير از مشاهده نشانه هاى عذاب ويقين پيدا كردن به نزول آن است.

از جمله:(فَلَولا كانتْ قريةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَها إيمانُها) استفاده مى شود كه اين نه تنها قوم يونس بود كه ازايمان خود سود مى برد، گروههاى ديگرى نيز كه از نظر شرايط با قوم يونس يكسان بودند، اگر ايمان مى آوردند، ايمانشان پذيرفته مى شد.

آيه بعدى حاكى از آن است كه ايمانى ارزش دارد كه از روى اختيار باشد وايمان از روى اضطرار بى ارزش است; چنانكه مى فرمايد:(وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لآمَنَ مَنْ فى الأرضِ كُلُّهُمْ جَميعاً أفَأنْتَ تُكْرِهُ النّاس حتّى يَكُونُوا مُؤمِنينَ)(يونس/٩٩).

«اگر خداى تو مى خواست همه مردم ايمان مى آوردند(ولى چنين ايمانى بى