فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٧٧ - اقسام توحيد

د ـ توحيد در ربوبيت ـ ربوبيت، مشتق از «رب» به معناى صاحب است، عرب هر موقع بگويد : رب البيت، رب الدابة، رب الضيعة، مقصود صاحبان خانه واسب و مزرعه است، ولى از آنجا كه تدبير و كار گردانى هر چيزى بر عهده صاحب آن است، طبعا مقصود از توحيد در ربوبيت، همان توحيد در تدبير و كار گردانى است يعنى خدا جهان را آفريد (توحيد در خالقيت ) وتدبير وكارگردانى آن نيز بر عهده اوست آنچنان نيست كه اصل خلقت از آن خدا باشد و كارگردانى آن را بر عهده فرشتگان، پريان وانبياء واولياء بگذارد.بلكه او هم خالق است وهم مدبّر وجهان يك خالق ويك مدبر اصيل بيش ندارد البته اعتراف بوجود يك مدبّر اصيل و مستقل، مانع از آن نيست كه جهان آفرينش تو ده اى از علل واسباب باشد كه روى يكديگر اثرنهاده وجهان آفرينش به صورت زنجيره اى ازعلل و معلولات پيش برود. همان طوركه در توحيد درخالقيت ياد آور شديم، اعتقاد به چنين توحيدى به معنى نفى ديگر علل چه از نظر آفرينندگى و چه از نظر تأثير در يكديگر، نيست، بلكه مقصوداين است كه خالق اصيل ومدبر مستقل خداست، و خالقيت و آفرينندگى موجودات امكانى،همه وهمه به اذن ومشيت و سرپرستى اوست، همچنين توحيد در تدبير،مانع ازاعتراف به مدبران ظلى وتبعى نيست كه تحت فرمان او، انجام وظيفه مى كنند، چنانكه مى فرمايد:(فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً) (سوره نازعات / آيه ٥)( سوگند به كار گردانان امر آفرينش).

هـ ـ توحيد در حاكميت وولايت ـ مقصود از چنين توحيد اين است كه بر بندگان خدا فقط خدا حق حكومت دارد، وهيچ انسانى بر هيچ انسانى حق حكومت نداردچنانكه مى فرمايد:(إِن ِالْحُكْمُ إِلاَّ للّهِ)(يوسف /٤٠) در همين جا نيز سخن ياد شده در توحيد در خالقيت وربوبيت،تكرار مى شود. وآن اينكه حصر حقِ حاكميت به خدا مانع از آن نيست كه گروهى به فرمان او حكومت كنند و تحت