امور اِیشان به جهت مشروط بودن آن امر به وجود آن شخص نِیست، بلکه به آن سبب است که او نسبت به صلاح و فساد و انجام اِین امور بر وجه أحسن، آگاه‌تر است؛ فلذا مشاهده مِی‌شود که اهل قباِیل راجع به راه‌هاِی کسب و تجارت و معالجۀ بِیماران و دفن اموات و دفاع در قبال دشمنان، به زعماِی خوِیش مراجعه مِی‌نمودند؛ درحالِی‌که هِیچ شکِّی وجود ندارد که در ‌صورت فقدان زعماِیشان اِین امور را مهمل نگذاشته و بنا بر آرا و نظرات خوِیش آن امور را تصدِّی نموده و بر طبق آن اقدام مِی‌نماِیند.

به عبارت دِیگر: برخِی از امور مفرِّی از انجام و تحقّق آنها نِیست، غاِیةالأمر اگر اِین امور با نظر شخص خاص اِیجاد شود، أکمل و أحسن خواهد بود. فلذا با وجود اِین شخص، عقل حکم به وجوب رجوع به وِی مِی‌نماِید؛ چنان‌که اگر اِین شخص اقتدار و سلطه داشته باشد بر او واجب است که در اجراِی اِین امور شخصاً مداخله و إعمال نظر بنماِید، و امّا اگر چنِین شخصِی موجود نبود و ِیا اِینکه سلب اقتدار و سلطه از او شده بود، نمِی‌توان از انجام اصل اِیجاد و تحقّق آن امور رفع ِید نمود.[١]

[١]. مِی‌گوِیم: نماز جمعه داراِی شراِیط و خصوصِیّاتِی از احکام است که براِی امور دِیگر نِیست و به‌واسطۀ احکام اجتماعِی مختصّ به خود، از فرائض دِیگر متفرّد و متماِیز مِی‌باشد، و به ملاحظۀ اِین خصوصِیّت باِید از خصاِیص امام علِیهالسّلام ِیا نائب اِیشان باشد.

و از جمله آثار مختص به نماز جمعه لزوم اقامه و تشکِیل آن در محلِّی است که داراِی جمعِیّتِی بوده و نباِید بِین اِین نماز جمعه و نماز جمعۀ دِیگر کمتر از ِیک فرسخ فاصله باشد.

و اگر در فاصلۀ ِیک فرسخِی، نماز جمعۀ دِیگرِی منعقد نشود باِید افراد از فاصلۀ دو فرسخِی بهسوِی آن حرکت نموده و در آن حضور پِیدا کنند. بنابراِین لازم است که در اِین نماز جمعه، افرادِ حاضر در مساحتِی برابر با شانزده فرسخ مربّع که طول و عرض آن چهار فرسخ بوده شرکت نماِیند، و اگر هر فرسخِی را پنج کِیلومتر و نِیم محاسبه نماِیِیم مساحت کل برابر با چهارصد و هشتاد و چهار کِیلومتر مربع خواهد شد.

پس نماز جمعه‌اِی با اِین شکوه و عظمت که هِیچ‌کس ـچه عالم و جاهل و چه غنِی و فقِیر و چه فقِیه و عامِّی و چه رئِیس و مرئوسـ جاِیز نِیست از حضور در آن تخلّف بنماِید، امکان ندارد توسّط ِیک مرد مؤمن عادل عامِّی که واجد صفات امام جماعت باشد تشکِیل و اقامه گردد، و معقول نِیست که واجب باشد فقها و علما و اهل خبره در دِین و سِیاست به چنِین فردِی اقتدا *