گوناگون داشته؛ با موافق، با مخالف، صلح داشته، جنگ داشته، قرار داد سياسى داشته، بخشيدن و عفو و گذشت داشته، كشتن داشته، يك جا فرمان داده بكشيد، يا خودش يا با حكميت يك داور آمدند يك گروه مخاصم را يكجا نابود كردند، همه اين موارد را داشته و در جمع، با اين همه نوسان، ميزان اصابه نظر و مطابقت نظرش با واقع آن‌قدر بالاست كه مشابهش را در ميان رهبران نهضتهاى ديگر و جنبشهاى سياسى و نظامى ديگر سراغ نداريم. اين هم يك عاملى بود كه در ميان مسلمانها سخت ايجاد ايمان مى‌كرد و آنها را از اعماق دل و جان با پيغمبر و رهبرى پيوند مى‌زد. گاهى مى‌بينيد كه شما به يك رهبر از نظر ايمانش، تقوايش، عملش ايمان داريد، اما از نظر رهبرى سياسى چهار بار كه فرمان و رهبرى‌اش خطا دربيايد ديگر دفعه پنجم آماده اجراى فرمان او نيستيد؛ با همه علاقه‌اى كه به او داريد، با همه عشقى كه به او داريد، با همه قداستى كه براى او قائليد ديگر آماده اجراى فرمانش نيستيد. يعنى خودبه‌خود پاها مى‌لنگد. اين طبيعى است. اين را به عنوان مكمل بحث عرض كردم، و الّا تكيه عرض من روى همان‌ «آمن الرسول بما انزل عليه من ربه» بود.

بنابراين، يكى از آثار پرارزش ايمان پيغمبر و ايمان رهبر عبارت است از ايمان ارزنده‌اى كه از طريق تابش فروغ و شعاع درخشان و نافذ ايمان رهبر بر قلب پيروان به وجود مى‌آيد و آنها را به رهبر و رهبرى و نهضت سخت مى‌پيوند.

كتابى كه در دست من است كتابى است به نام تاريخ قرآن. نويسنده‌