اينها معلوم نيست، از طرف ديگر، اينكه ما خودمان خواستار تحقق بخشيدن هرچه بالاتر به جامعه بهتر هستيم، به نظر شما با آن حرف تضاد دارد، ولى ما الان هم همين كار را مى‌كنيم. شما در جامعه الان خودتان همين كار را مى‌كنيد. اگر كسى در شرايط سختى قرار بگيردو از ايجاد يك جامعه صالح مأيوس شود، آيا از كوشش براى سعادتمند شدن خودش و نزديكانش دست مى‌كشد؟ نه! بنابراين، آنچه شما مى‌گوييد اين است كه ما يك نوع پيش‌بينى منفى نسبت به جامعه بشرى در آن حد نهايت داريم؛ اما منزلهايى كه در اين وسط طى مى‌كنيم كدام است؟ اين مسأله براى ما روشن نيست. مگر خود جامعه پيغمبر اسلام يكى از اين منازل وسط نبود؟ ما آن‌جامعه نهايى ايده‌آل را پايان خطى نمى‌دانيم كه آغازش اسلام باشد، بلكه پايان خطى مى‌دانيم كه آغازش آفرينش انسان است. خوب، در اين منزلهاى وسط چند نهضت به وسيله خود انبيا براى ايجاد جامعه بهتر به وجود آمده؟ ما كه مهدى موعود را مهدى موعود نبى اكرم نمى‌دانيم؛ مهدى موعود بشريت مى‌دانيم. بنابراين، آغاز مطلب، آفرينش انسان است، اگر نگويم آفرينش جهان. خوب، از آغاز آفرينش انسان تاكنون، در اين وسط چند نهضت وجود داشته؟ خيلى! اين منزلهاى وسط زيگزاگ است. اما اين زيگزاگ را چگونه ترسيم كنيم؟ براى ما روشن نيست. اين است كه من هيچ منافاتى حتى بين علم يقينى و حتى علم رياضى به اين مطلب، و كوشش براى ايجاد جامعه بهتر از طرف خودمان نمى‌بينم. و مسأله يأس‌آور هم نيست.