كار مشكلى بود. وسيله كم بود. كار خيلى عجيبى بود. يكى از عجايب رهبرى پيغمبر اهتمام عجيب ايشان به اين مطلب است. ولى خوب، در برابر گسترش سريع وسيله كم و محدود بود.

[يكى از حاضران:] شما مى‌فرماييد ما درعين‌حال بايد سعى كنيم يك جامعه بهتر در حد نصاب جامعه اسلامى به وجود بياوريم ... سخن اين است كه آيا خواه ناخواه ظلم و جور در آن‌جامعه وجود خواهد داشت؟

اين از لطيفترين تعبيرهايى است كه من درباره جامعه انسانى مى‌شناسم. خوب دقت بفرماييد. ما يك بحث مفصلى در جبر و اختيار داشته‌ايم. ما از يك طرف مى‌دانيم كه جامعه بشرى به سمت فساد حداكثر جلو خواهد رفت. آيا، اولا، اين جلو رفتن در خط مستقيم است يا در خط زيگزاگ؟ و ثانيا، آيا اين زيگزاگ به راست و چپ است يا به جلو و عقب؟

اينها در اين احاديث نيست. فقط اجمالا مى‌دانيم كه جامعه بشرى عملا به سمت فساد حداكثر خواهد رفت. امّا در چه مدت زمانى؟ اين هم برايمان روشن نيست. در روايات ما آمده است كه «قّاتون» دروغگو هستند، يعنى كسانى كه وقت معين مى‌كنند براى اينكه امام زمان كى ظهور كند. بنابراين، آنچه هست يك مطلب مجمل است. جامعه بشرى روزى غرق در فساد خواهد شد. امّا با چه سيرى، با چه اسلوبى، در چه زمانى؟ هيچ‌كدام از