خوب، من نمازم را به چه شكل كوتاه كنم؟ در اين زمينه يك تحقيق تاريخى وسيع سر راه يك اسلام‌شناس و يك مجتهد است. من وارد تفسيرش نمى‌شوم؛ خسته مى‌شويد. پس جهت اول مشخص شد. جهت اول اين است كه چطور مادر اين مسائل احتياج به تحقيق اضافى داريم.

اينكه يك سلسله توضيحات براى شكل كارها در آن عصر بوده، كه همان حديث است، همان سيره است، همان سنت است، همان عترت است، يك جهت از احتياج به سنت است. حالا به جهت دوم توجه كنيد. در اين آيه آمده است: وقتى به سمتى راه مى‌افتيد، عيبى ندارد كه نمازتان را كوتاه كنيد، اگر مى‌ترسيد كه كافران شما را غافلگير كنند. شما سؤال كرديد كه آقا، اين آيه نماز شكسته و كوتاه را براى كجا مى‌گويد؟ براى جايى كه انسان نگران و بيمناك باشد از غافلگيرى دشمن. ولى شما الان آمده‌ايد و مى‌گوييد آقا، هركس سفر مى‌كند نمازش را شكسته بخواند! بسيار خوب.

حالا از جنابعالى و برداران و خواهران ديگر مى‌پرسم؛ شما دوستان عزيز، طرفدار تحجّر در يك مكتب هستيد يا طرفدار تحرك و كنار گذاشتن تحجّر؟ خيلى روشن است. مثل اينكه جواب همه طرفدارى از تحرك است. اين تحركى كه مى‌فرماييد يعنى چه؟ يا اين تحرك معنايش اين است كه اين بيان و اين مطلب، اين قانون، اين حكم، در يك جا آمده و به مناسبت آنجا و آن موردى كه در آن مورد آمده، يك نوع آرايشهايى در بيان قانون به همراه دارد. اول بار كه قرار شد نماز تخفيف پيدا كند و مسلمان با آن روبرو شد كجا بود؟ جايى بود كه به جنگ مى‌رفت، يا به‌