را داده‌اند، اگر تشريف دارند، سؤال مى‌كنم. آيه اول اين بود كه وقتى در زمين حركت مى‌كنيد و به راهى مى‌رويد، مانعى ندارد كه نمازتان را كوتاه و مختصر كنيد، اگر مى‌ترسيد كه كافران شما را غافلگير كنند. سؤال: نوع كوتاه كردن اين نماز چگونه است؟ آيا اين مسأله را از كلمات اين آيه مى‌شود فهميد، يا براى شناخت شكل كوتاه كردن نماز بايد به تاريخ و سيره، يعنى همان حديث، مراجعه كرد؟ نمى‌دانم آن دوستمان تشريف دارند پاسخ بدهند.

[يكى از حضار:] بله!

تشريف داريد؟ بفرماييد! آيا مى‌شود از اين آيه فهميد كه كوتاه كردن نماز به چه شكل است؟

[همان شخص:] از اين قسمت نمى‌شود!

نمى‌شود؛ بسيار خوب. پس اجازه بدهيد كه كنار اين آيه يك حديث بگويم. اين حديث لازم است، نه به خاطر اينكه اين آيه كم است و كامل نيست، بلكه به خاطر اينكه اين آيه آن روزى كه آمد، به دنبال آيه، آورنده آن مشكل كوتاه كردن نماز را همان جا بيان كرد و ابهام و اشكالى براى شنونده در ميان نبود. ولى من امروز آيه را مستقيم از آورنده وحى نمى‌گيرم تا مشكل كوتاه كردن نماز را برايم بيان كند. براى بيان شكلش بايد از دالان طولانى تاريخ چهارده قرن عبور كنم، كه متأسفانه بعضى قسمتهاى آن هم فروريخته، تا بعد به آن توضيحى كه آورنده وحى آورده برسم.