شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٥٦ - فصل سوّم در تحصيل فضيلت عدالت

و پس از اين مرحله، تربيتهاى خارجى از معلّمان و مربّيان- غير پدر و مادر- است كه آن را نيز در اول امر، پدر كفيل است، و صحت و فساد در اين مرحله به ذمه پدر است. و البته انتخاب معلم متديّن خوش عقيده خوش اخلاق، و مدرسه و معلّم خانه مناسبِ دينىِ اخلاقىِ مهذّب، در تربيت ابتدائى طفل دخالت تامّ تمام دارد. چه بسا باشد كه نقشه سعادت و شقاوت طفل در اين مرحله، ريخته شود و تزريقات معلّمين، يا شفاى امراض و يا سمّ قاتل است كه عهده‌دار آن پدر است.

و از اين مرحله كه گذشت، كم كم حد رشد و بلوغ پيش مى‌آيد، و استقلال فكر و نظر و ايام جوانى مى‌رسد. و انسان در اين مرحله، خود كفيل سعادت خود و ضامن شقاوت و بدبختى خود است، و هر قدم كه به ايام نونهالى و جوانى نزديكتر است، تحصيل سعادت آسانتر و سهلتر و استقرار آن بيشتر است؛ چون صفحه نفس از نقوش خاليتر و به سادگى نزديكتر است. و اگر تا اين مرحله از عمر، داراى اخلاق زشت يا عادت و عمل ناهنجارى باشد، چندان محكم و مستحكم نشده و به مقدارى مراقبت و مواظبت مى‌توان آن را تصفيه و تزكيه نمود، و ريشه اخلاق زشت را از بن كند؛ چون نهال نورسى كه چندان ريشه در زمين ندوانده با مختصر فشار و كمى زحمت مى‌توان آن را از جاى كند. ولى چون مدتى سهْل‌انگارى شد و انسان درصدد اصلاح و قلع ماده فساد برنيامد كم كم درخت فساد برومند شده و كهن گردد، و ريشه‌هاى آن سخت پنجه به زمينِ دل، بند كند كه با روزگارهاى دراز و رياضتهاى بسيار نيز انسان كمتر موفّق به تصفيه آن شود، و شايد عمر مجال ندهد و روزگار مهلت ندهد كه انسان اصلاح خود كند؛ چون درخت كهنى كه پنجه و ريشه خود را به زمين، سخت و محكم بند نموده كه با زحمتهاى بسيار و رنجهاى فراوان نتوان آن را از بيخ و بن درآورد: