شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٧٩ - فصل دوّم در توضيح و تشريح اين مقصود است

اصلى خود بنمايد و به كمال مطلق و نور و جمال و جلال مطلق برسد، حق- تبارك و تعالى‌- به عنايت ازلى و رحمت واسعه انبياء عظام- عليهم السلام- را براى تربيت بشر فرستاد و كتب آسمانى را فرو فرستاد تا آنها از خارج، كمك به فطرت داخليه كنند، و نفس را از اين غلاف غليظ نجات دهند.

و از اين جهت، احكام آسمانى و آيات باهرات الهى و دستورات انبياء عظام و اولياء كرام، بر طبق نقشه فطرت و طريقه جبلَّت بنا نهاده شده، و تمام احكام الهى به طريق كلّى به دو مقصد منقسم شود كه يكى، اصلى و استقلالى؛ و ديگر فرعى و تبعى است، و جميع دستورات الهيه به اين دو مقصد، يا بى‌واسطه يا با واسطه، رجوع كند.

مقصد اوّل- كه اصلى است و استقلالى- توجه دادن فطرت است به كمال مطلق، كه حق- جلّ و علا- و شئون ذاتيّه و صفاتيّه و افعاليّه او است كه مباحث مبدأ و معاد و مقاصد ربوبيّات از ايمان باللَّه و كتب و رسل و ملائكه و يوم الآخره، و أهمّ و عمده مراتب سلوك نفسانى و بسيارى از فروع احكام از قبيل مهمّات صلاة و حج، به اين مقصد مربوط است، يا بى‌واسطه يا با واسطه.

مقصد دوّم- كه عرضى و تبعى است- تنفر دادن فطرت است از شجره خبيثه دنيا و طبيعت كه امّ النقائص و امّ الأمراض است. و بسيارى از مسائل ربوبيّات، و عمده دعوتهاى قرآنى و مواعظ الهيّه و نبويّه و ولويّه، و عمده ابواب ارتياض و سلوك، و كثيرى از فروع شرعيات از قبيل صوم و صدقات واجبه و مستحبه، و تقوا و ترك فواحش و معاصى به آن رجوع كند.

و اين دو مقصد، مطابق نقشه فطرت است، چنانچه دانستى كه در انسان دو فطرت است: فطرت عشق به كمال، و فطرت تنفر از نقص. پس جميع احكام‌