شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٤٤ - فصل چهارم موعظت در اين باب

مى‌كند، و به شيطان و حزب جهل نزديك مى‌كند؟ پس بايد كى به فكر اصلاح افتاد؟

طالب علم شدى و از آن تجاوز كردى عالم شدى، به مسند فقاهت و فلسفه و حديث و مانند اينها نشستى و خود را اصلاح نكردى! پس بايد چه وقت يك قدم براى خدا برداشت؟ اينها همه دنيا بود، و تو را به دنيا نزديك كرد، و از خدا و آخرت دور كرد، و علاقه به دنيا و طبيعت را در دل تو زياد كرد «أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ» [١]. اينها كه ذكر شد، حال علماء است.

و اما اهل عمل و زهّاد و عبّاد، آنها نيز بايد از احوال نفوس خود تفتيش و رسيدگى كنند، ببينند پس از پنجاه سال عبادت و زهد، در قلوب آنها از آن چه آثارى حاصل شده. آيا نماز پنجاه ساله، آنها را به اخلاقِ دوستان خدا و انبياء- عليهم السلام- نزديك كرده، و خوف و خشيت و تواضع و مانند آنها در او ايجاد كرده؟ يا نمازِ پنجاه ساله، عُجب و كبر آورده؛ به بندگان خدا با تدلّل و تكبر رفتار كند، و از آنها توقّع احترام و اكرام دارد؟ اگر چنين است، بداند كه شيطان را در او تصرّف است، و اعمال او شيطانى و نفسانى است، و چنين عملى او را از سعادت و آشنائى با خدا دور كند، و به شيطان و جنود ابليسى نزديك و آشنا كند.

نمازى كه معراج مؤمن و مقرِّب متّقين است، بايد علاقه‌هاى دنيائى را از دل بگسلاند، و زنجيرهاى طبيعت را پاره كند، دل را الهى و ربّانى كند. پنجاه سال سجده بر خاك، بايد روح تواضع و تذلّل در انسان ايجاد كند اگر تصرف شيطان در كار نباشد. و نمازى كه با دست شيطان بيايد معجون ابليس است نه معجون الهى. و چنين معجونى رفع امراض قلبيه نكند كه سهل است، به امراض و

[١] آيا براى مؤمنان، وقت آن نرسيده است كه دلهاى ايشان براى ياد خدا، و سخن حقّى كه نازل شده است، خاشع شود؟ (حديد/ ١٦).