شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣١٩ - فصل سوّم در بيان آنكه «رفق» و «مدارا» از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است، و «خرق» و «عنف» از جنود جهل و ابليس و از لوازم فطرت محجوبه است

رحمت افتاده باشد و به بندگان خدا با نظر رحمت و عطوفت بنگرد، البته چنين قلبى در تمام شئون و مراحلى كه مذكور شد در فصل سابق، با رفق و مدارا رفتار مى‌كند در معاشرت با نوع خود؛ بلكه در سلوك با غير نوع خود از حيوانات- كه در تحت اداره او هستند و او در آنها تصرّف دارد-، و در خُدّام و عبيد و عشرت با آنها، و در سلوك با ارحام و همسايگان خصوصاً. و بالجمله، با تمام اصناف مردم، معاشرت با رفق و رحمت و عطوفت و رفاقت كند.

و همين طور در باب ارشاد و تعليم خلق و اجراء امر و نهى الهى، رحمت و عطوفتْ آنها را دعوت به اين شغل شريف كند؛ و البته چيزى كه از پرتو نور رحمت رحمانيّه پيدا شد، با رفاقت و مدارا انجام مى‌گيرد، و شدّت و عنف و امثال آن از آن دور است.

و چون اين مقدمه واضح شد، معلوم شود كه رفق از فطريات مخموره است و از لوازم فطرت اللَّه است؛ زيرا كه تمام قلوب عائله بشرى به حسب فطرت، مخمور به رَحْم است، و عالم نقشه رحمت رحمانيّه است. و از اين جهت، اهل معرفت فرمايند: «ظهر الوجود ببسم اللّه الرحمن الرحيم» [١]. و رحمت رحمانيّه و رحيميّه مفتاح باب وجود است، چنانچه مفتاح كتاب تدوين است.

و آن قلبى كه آلوده به بغض و عداوت با بندگان خدا باشد، و با عنف و خرق با آنها رفتار كند، از فطرت الهيه خارج، و به واسطه آلودگى به دنيا و زخارف آن و آلودگى به حبّ نفس و خودخواهى و خودپسندى، از اصل فطرت محتجب شده است.

و نيز لازم محبّت به حق تعالى‌ كه از فطريات اصليّه است- چنانچه سابقاً

[١] الفتوحات المكيَّة، ابن عربى، ج ١، ص ١٠٢ (طبع چهار جلدى).