شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٩ - مقاله سوم در شمهاى از خصايص و صفات اين دو حقيقت عقليه و جهليه، به حسب آنچه در اين حديث شريف به آن اشاره فرموده

نكته دوّم كه در

«إنّ اللّهَ خَلَقَ الْعَقْلَ»

است، آن است كه نسبت خلقِ عقل را به اسم «اللّه»- كه اسم اعظم جامع و از براى آن مقام احديّت جمع است- داده و شايد اشاره به آن باشد كه تجلّى در مرآت عقل اوّل، تجلى به جميع شئون و حقيقت عقليّه ظهور تام و كلُّ الظهور است در مراتب تعيّنات خلقيّه.

و حاصل اين فقره حديث چنين شود- و العلم عند اللّه- كه: ذات مقدس حق- جلّ و علا- به حسب تجلّى به اسم اعظم و مقام احديّت جمع، به مقام ظهور به فيض مقدس اطلاقى و وسَطيَّت آن در مرآت عقل اوّل به جميع شئون و مقام جامعيت تجلّى فرمود؛ و از اين سبب، همين اوّل مخلوق را به نور مقدس نبىِّ ختمى- كه مركز ظهور اسم اعظم و مرآت تجلّى مقام جمع و جمع الجمع است- تعبير نموده‌اند؛ چنانچه در حديث است از رسول خدا كه: «اوّل مخلوق، نور من است»

« أوَّلُ ما خَلَقَ اللّهُ نُورِي». [١]، و در بعض روايات «اول مخلوق، روح من است».

« أوَّلُ ما خَلَقَ اللّهُ رُوحي». [٢]

دوم از خصايص عقل آن است كه: اوّل مخلوق از روحانيّين است، و اوّل مخلوق از روحانيّين اوّل مخلوق به قول مطلق است؛ زيرا كه غير روحانيّين بعد از روحانيّين مخلوقند.

و مقصود از روحانيّين، يا عالم عقلى و جمله عقول قادسه طوليّه و عرضيّه است، و اطلاق روحانى به تخلّل نسبت به آنها نمودن، به ضَربى از تجريد است؛ و يا جمله عوالم مجرده است، و اطلاق روحانى نيز يا مبنى بر تجريد يا تغليب است. و بيان آن كه عالم روحانيّين مقدّم بر ساير موجودات، و عقل اعظم مقدم بر همه است، موكول به محالّ خود از كتب عقليّه است. [٣]

[١] قال عليه السلام:

«أوَّلُ ما خَلَقَ اللّهُ نُورِي».

عوالي اللّآلي، ج ٤، ص ٩٩، ح ١٤٠؛ بحار الأنوار، ج ١٥، ص ٢٤، ح ٤٤.

[٢] عن النّبي صلّى اللّه عليه و آله:

«أوَّلُ ما خَلَقَ اللّهُ رُوحي».

بحار الأنوار، ج ٥٤، ص ٣٠٩، س ٤.

[٣] الأسفار الأربعة، ج ٧، ص ٢٦٢، موقف ٩، فصل ٧.