شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٧٥ - فصل سوّم در بيان آنكه «فهم» از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است، و «حمق» از لوازم فطرت محجوبه و از جنود جهل است

حضرت است طاهر و پاكيزه و صافى و داراى تمام و كمال است، چنانچه در محل خود مقرر و مبرهن است‌ [١]. و قذارت و كدورت و نقص و امثال آن بالعرض و از اختلاط امور غريبه و احتجاب فطرت است.

و اگر مراد از فهم، صفاى باطن براى ادراك جمال جميل و روحانيّات باشد، واضحتر است؛ زيرا كه فطرت بالذات متوجه كمال مطلق و عاشق جمال كامل است، و اگر احتجابات طبيعت نباشد، به هيچ موجودى جز جمال مطلق، بالذات و آنچه مربوط به ذات مقدّس است، بالعرض متوجه نشود و چشم قلبش به روى احدى از كاينات بازنگردد و در مرآت صافى باطن روحش، نقشه موجودى جز حق- جلّ و علا- و اسماء و صفات و آثار آن- بما أنَّها آثاره- نقش نبندد، و اين معنى سلامت قلب است.

و شايد آيه شريفه‌ «سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ» [٢] نيز اشاره به اين معنى باشد؛ زيرا كه اين سوره شريفه اشاره به مقام نبوّت و ولايت است و سوره اهل بيت است، چنانچه در روايت است‌ [٣]. پس اين آيه ممكن است اشاره باشد به سلامت مطلقه كه از براى ولىّ مطلق است از اوّل ورود در ليله احتجابات خَلقيه كه از براى ولىّ مطلق، ليلة القدر است، تا طلوع فجر مطلق كه رجوع ولىّ كامل است به مقام‌ «قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌» كه ترك حجب است.

و در تفسير قول خداى تعالى‌: «إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ» [٤]، از حضرت صادق- سلام اللَّه عليه- در كافى شريف نقل شده كه فرمود: قلب سليم‌

[١] الأسفار الأربعة، ج ٧، ص ١٠٦، فصل ٩ از موقف ٨.

[٢] آن شب تا طلوع بامداد، همه سلام و درود است. (قدر/ ٥).

[٣] تفسير نور الثقلين، ج ٥، ص ٦٢٩، أحاديث ٨١- ٨٠.

[٤] مگر آن كسى كه با قلب سالم، نزد خدا بيايد. (شعراء/ ٨٩).