شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٧ - مقاله سوم در شمهاى از خصايص و صفات اين دو حقيقت عقليه و جهليه، به حسب آنچه در اين حديث شريف به آن اشاره فرموده

در صورت تقيّد و تعيّن، مستلزم تعيّن در متجلى و خالق شود- تعالى اللّه عن ذلك-.

پس تجلى ذاتى حق و نور ظهورى جمال جميل مطلق، همين فيض مطلق و مشيت اشراقيّه است و اين همان نور است، به حسب اين بيان و احتمال كه در اين حديث مى‌فرمايد:

«إنَّ اللّهَ خَلَقَ الْعَقْلَ وَ هُوَ أوَّلُ خَلْقٍ مِنَ الرُّوْحانِيِّينَ عَنْ يَمِينِ الْعَرْشِ مِنْ نُوْرِهِ»؛

أي من نوره الإشراقي و فيضه المنبسط الإطلاقي.

و به اين بيان، رفع شبهه‌اى كه به حديث شريف‌

«خَلَقَ اللّهُ الْمَشِيئَةَ بِنَفْسِها»

وارد شده است، مى‌شود و محتاج به توجيه بعيد محقق عظيم الشأن « [مير] داماد» [١]- نَضَّر اللّه وجهه- و تأويل غريب‌ [٢] محقق بزرگوار «فيض» [٣] و تأويل‌

[١] مير محمّد مدعوّ به باقر بن شمس الدين محمّد استرآبادى، مشهور به مير داماد كه از أجلّه حكماء و اعاظم فلاسفه اسلام است. وى دخترزاده فقيه مُتبحّر محقّق كركى بوده و در استرآباد تولّد يافته و در اصفهان سكنى گزيد. وى علاوه بر تبحّر فوق العاده در حكمت، در حلّ بسيارى از مشكلات فقهى و روائى نظير نداشت. با همه عُلوّ مرتبت علمى، در زهد و تقوى و عبادت و توجّه به وظائف مقرّره دينى از نوادر بوده است. او را مُصنّفاتى ارزشمند مى‌باشد كه از آن ميان كتابهاى: القَبَسات، الايقاضات، الرواشح السماويّة، تعليقه بر اصول كافى و الافق المُبين، مشهورتر هستند. وى در سال ١٠٤٠ هجرى در بين راه كربلا و نجف، رخت جان به سراى باقى كشيد و در ارض مقدّس نجف به خاك سپرده شد.

(ريحانة الأدب، ج ٦، ص ٥٦).

[٢] الوافى، ج ١، ص ٤٥٨، باب ٤٤ از صفات أفعال، ذيل حديث ٣٧١.

[٣] مولى محمّد مدعوّ به محسن بن شاه مرتضى مشهور به مولى محسن فيض كاشانى. وى عالمى فاضل، محدّثى محقّق، حكيمى متألّه و عارفى كامل و از اعاظم علماى اماميّه و صاحب تأليفات بسيار بوده است. مرحوم فيض از أجلّه شاگردان مولى صدرا شيرازى و داماد او بوده، و در سال ١٠٩١ هجرى در كاشان ديده از جهان فرو بسته و در همان جا به خاك سپرده شده است.

مشهورترين تأليفات او عبارتند از: الوافى، علم اليقين، عين اليقين، المحجَّة البيضاء، الحقائق خلاصة الأذكار و كلمات مكنونه. (الكُنى و الألقاب، ج ٣، ص ٣٩).