شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٦ - مقاله سوم در شمهاى از خصايص و صفات اين دو حقيقت عقليه و جهليه، به حسب آنچه در اين حديث شريف به آن اشاره فرموده

«أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ» [١]، همين فيض اشراقى منبسط است‌ [٢]؛ چنانچه‌ «اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» [٣] با آن لطايف و اسرار عجيبه‌اى كه در آيه شريفه به آن اشاره فرموده، شايد اشاره به همين حقيقت باشد. بنا بر اين، حقيقت عقل- كه اول مخلوق از روحانيّين است- تعيّن اوّل و اوّلين منزل نور پاك فيض منبسط الهى است.

به حسب اين تحقيق، وصف ديگرى كه حق تعالى عقل را به آن توصيف فرموده ظاهر مى‌شود. و آن، آن است كه: اين حقيقت را از نور خود خلق فرموده- يعنى از فيض منبسط و نور اشراقى خود-؛ زيرا متعيّن ظهور مطلق و متقوّم به آن است؛ چنانچه اشاره جليّه به اين معنى است حديثِ شريف كافى در باب صفات فعل، سند به حضرت صادق [عليه السلام‌] رساند.

قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ:

«خَلَقَ اللّهُ الْمَشِيْئَةَ بِنَفْسِها ثُمَّ خَلَقَ الْأَشْياءَ بِالْمَشِيْئَةِ».

[٤]

مقصود از «مشيّت» در اين حديث شريف، شايد همان فيض اشراقى منبسط باشد كه آن نور سماوات و ارض است، و «بنفسها» تجلّى ذاتىّ بلاواسطه حق است؛ زيرا كه حقايق مُتعيّنه عقليّه يا غير عقليّه نتواند مرتبط به ذات مقدس از جميع تَعيُّنات و تَقيُّدات باشد؛ زيرا كه اين ربط ذاتى كه مصحِّح مخلوقيت است،

[١] همانا براى خداوند است آفرينش و أمر. (اعراف/ ٥٤).

[٢] انوار جليّه، ملّا عبد اللّه مدرس زنوزى، ١٣١.

[٣] خداوند، نور آسمانها و زمين است. (نور/ ٣٥).

[٤] امام صادق (عليه السلام) فرمود: خداوند مشيّت را به خود آن آفريد، سپس همه چيز را به مشيّت خلق فرمود. (اصول كافى، ج ١، ص ٨٥، كتاب التوحيد، باب ١٤، ح ٤).