شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٣٨ - فصل سوم در فرق ميان خوف، كه از جنود عقل و رحمان است، و ميان قنوط، كه از جنود جهل و شيطان است

حساب و وعيد به عذاب و عقاب است، و يا از رؤيت نقصان و تقصير خود در قيام امر است و هيچ يك از اين امور، منافات ندارد با رجاء و وثوق به رحمت.

و ثمره و نتيجه آن شدّت قيام به امر و كمال مواظبت در اطاعت است؛ منتهى‌ آن كه غايت افعال با هر يك از اين مبادى مختلف شود چنانچه آن كس كه رؤيت جلال و عظمت حق- جلّ و علا- او را دعوت به عمل كرده، غايت عمل او تعظيم عظيم و تجليل جليل است، و لسانش‌

«وَجَدْتُكَ أهْلًا لِلْعِبَادَةِ فَعَبَدْتُكَ»

[١] مى‌باشد.

اينان هم خوفشان غير از خوف ديگران و هم عملشان غير از عمل سايرين است. اينها را با بهشت و جهنّم سر و كار نيست و با جزاى اعمال و سزاى افعال، نظرى نمى‌باشد.

و آن كس كه خوف عذاب و عقاب و ترس بأس و حساب [او را] به عمل كشانده، غايت او خلاصى از آن و رسيدن به مقابلات آن است، و آن كس كه رؤيت نقص و قصور خود موجب خوف شده و او را به عمل وادار كرده، غايت او رفع نقص است به اندازه ميسور، و رسيدن به كمال است به مقدار مقدور.

و اما قنوط و يأس از رحمت حق، برگشت كند به تقييد و تحديد رحمت الهى و قصورِ غفران و عفو حق از اندام بى‌اندام خود و اين قنوط، از اكبر كباير است؛ بلكه الحاد به اسماء الهى و باطنش كفر باللَّه العظيم است و جهل به مقام مقدّس حق و حضرات اسماء و صفات و افعال او است.

و اثر و نتيجه اين نوميدى و قنوط و حرمان و يأس، بازماندن از عمل و دست كشيدن از جدّيت و بريده شدن رشته بندگى و گسيخته شدن افسار صاحب آن است. و كمتر چيزى بنده بيچاره را از درگاه حق تعالى‌ و مقام‌

[١] امير المؤمنين على (عليه السلام) فرمودند: ... ترا شايسته عبادت يافتم، پس آن گاه ترا عبادت كردم.

(بحار الأنوار، ج ٤١، ص ١٤، كتاب تاريخ امير المؤمنين (عليه السلام)، باب ١٠١، ح ٤).