شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ١٨٠ - عقيده و علم

نشئات سه گانه امور خارجى يعنى ملك و ملكوت و جبروت مى باشد ادراكات حسى مربوط به نشئه طبيعت است , و ادراكات عقلى و قلبى مربوط به امور مجرد است با اين تفاوت كه يكى از اين دو ادراك كلى و مفهومى و ديگرى ادراك شهودى و حضورى آن حقايق مى باشد البته ادراك خيالى يا شهود مثالى هر كدام در مقام خاص خود قرار دارند يعنى در علم حصولى بعد از احساس , ادراك خيالى است و در علم شهودى تمثل صورت برزخى قبل از شهود قلبى يا فوق عالم مثال است

همانگونه كه علوم مختلف مراتب مختلف دانش را تشكيل مى دهند , علوم قلبى و شهودى نيز از مراتبى مختلف تشكيل مى شوند مراتب علوم شهودى هر يك در مقام خود پايى استوار و پولادين دارد ليكن نسبت به آنچه كه خارج از آن مقام است لرزان و بى تمكين مى باشد

به لحاظ تفاوت درجات علوم شهودى هر يك از فرشتگان را مقامى معلوم است چندانكه هيچ يك از آنان را توان خروج از آن مقام نيست , عاليترين فرشتگان نيز وقتى كه به مرز مقام خود مى رسد بر اين حقيقت اعتراف مى كند كه[ لو دنوت انمله لا حترقت ] ( ٥٦ ) يعنى اگر به اندازه سر انگشتى از اين مقام فراتر روم خواهم سوخت

تنها موجودى كه تمام مقامها را واجد است و نسبت به هر مرتبه از مراتب عالم آگاه بوده و در نتيجه معصوم از خطا است , همان انسان كامل است كه خداوند تبارك و تعالى در وصف او مى فرمايد[ و هو بالافق الاعلى ثم دنى فتدلى فكان قاب قوسين او ادنى