شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ١١٩ - قلمرو اجتماعى دين

معصوم قبلى بر اساس قطع مطابق با واقع حكم مى كند نه بر اساس اجتهاد , اما فقيه عادل بر اساس استنباط از ادله ظنى اظهار نظر ميكند لذا احتمال خطا و اشتباه نسبت به وى مى رود زيرا احكام و فتاواى او يا مطابق مصالح واقعى است كه صحيح است و يا مخالف آن مى باشد كه خطا است , و قول به تصويب در اصول و يا فروع ملازم با سفسطه بوده باطل و بى اساس است , ليكن اين مسئله هست كه مجتهد كه قدرت استنباط احكام الهى را داراست پس از تلاش و كوشش اگر بدون آن كه تقصيرى مرتكب شود و فتوى و يا حكمى را صادر كند كه مخالف واقع باشد معذور است

محقق طوسى ( ره ) بر برهان عقلى ابن سينا ( ره ) كه در نمط نهم كتاب الاشارات و التنبيهات ذكر كرده است نقدى دارد كه ذكر آن براى تكميل و تتميم آنچه كه گذشت سودمند است

بيان محقق خواجه طوسى اين است كه اگر ضرورت وجود نبوت از جهت نياز بشر به يك نظام اجتماعى مصون از هرج و مرج است , اين نياز با حكومتهاى غير اسلامى كه در منطقه هاى غير مسلمان نشين يافت مى شود برآورده خواهد شد براى دفع اين شبهه ضرورت نبوت را بايد مبتنى بر شناختى دقيق تر از انسان و نيازهاى او قرار داد , يعنى بايد ابتدا , اين حقيقت را اثبات كرد كه انسان داراى روحى مجرد و حقيقتى باقى و ابدى است و روح آدمى متاثر از اعمالى است كه در طبيعت انجام مى دهد , لذا بايد رفتار فردى و اجتماعى او بر اساس قانونى باشد كه علاوه بر تنسيق نظام طبيعى و اجتماعى او نظام ابدى و جاودانش را نيز تامين نمايد و دريافت چنين قانونى منوط به وجود قوه قدسيه و نيازمند به ملكه عصمت است , اين برهان همان گونه كه