شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٣٢٠ - نقد نسبيت

از اين اشاره شد در بر مى گيرد و اين حقيقتى است كه نه كسى آن را نفى نموده و نه نيازمند به اثبات است فارابى[ ره] با توجه به نقش فراگير منطق نسبت به جميع علوم مى گويد[ المنطلق رئيس العلوم] يعنى منطق رياست همه علوم را عهده دار است

نكته اى كه نبايد از نظر دور بماند اين است كه منطق تنها عهده دار شرايط صورى نبوده , و در شرايط مادى انديشه نيز اعم از آن كه مربوط به تصورات و يا تصديقات باشد به بحث مى پردازد

در مباحث منطقى شرايط مادى و صورى تصورات در كنار يكديگرند

در تشريح بخش صورى تصورات رعايت ترتيب به تقديم ذكر عام بر خاص و امثال آن بيان مى شود و تشريح بخش مادى آن خصوصيات مادى معرفت ذاتى را كه مركب از جنس و فصل مى باشد و هم چنين ويژگيهاى مادى شناخت عرضى را كه رسم عام و خاص و نظائر آنها است اظهار مى دارد

در شناختهاى تصديقى نيز مباحث قياس , استقراء , تمثيل و اشكال مختلف قياسهاى اقترانى و اقسام قياسهاى استثنايى و احكام هر يك از آنها مربوط به صورت و مباحث صناعات خمس مربوط به مواد مختلف تفكر مى باشند

در صناعات خمس موادى كه در شكلهاى منتج قياسات به نتايج يقينى , ظنى , خطابى , اقناعى و يا حتى موادى كه به نتايج خطا منجر مى گردند مشخص مى شوند

اين نكته نيز شايان توجه است كه منطق عليرغم وسعت ابعاد