شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٣٠٧ - نقد نسبيت

از طريق حس نفى نمى شود از طريق حس نيز اثبات نمى گردد , بنابراين تصوير نظامهايى كه هويت فردى تمامى عناصر آنها در پيوند و ارتباط ساختارى معنا پيدا كرده و هيچ يك از آنها واجد هويت نفسى و مستقلى نباشد , اعم از آن كه نظام در حوزه معرفت و يا غير از آن و در دايره اى محدود و جزيى به عنوان شاهد و يا مثال و يا در محدوده اى عام و گسترده به عنوان ممثل و يا كلى در نظر گرفته شود , هرگز از طريق حس بدست نمى آيد

مسئله ربط نظير مسئله عليت و بلكه در نگاه دقى عقلى به مسئله عليت بازگشت مى نمايد عليت نيز چون امرى محسوس نيست هرگز از طريق مشاهده و حس اثبات و يا ابطال نمى گردد

كسانى كه به شناخت عقلى معتقد بوده و شناخت يقينى و ضرورى را در محدوده معرفت آدمى ممكن مى دانند , علم به عليت را نه از طريق حس بلكه از طريق عقل ممكن دانسته و بلكه آن را در نزد عقل به عنوان امرى بين و يا مبين مى شمارند

غير محسوس بودن عليت ناتوانى حس را در ابطال اين قاعده تضمين مى كند و از اينرو براى كسانى كه اصل عليت را يقينى دانسته اند هيچ راهى براى توجيه ترجيح بلا مرجح كه مستلزم انكار علت غائى است وجود ندارد

شخصى كه براى رفع تشنگى از دو ظرف آب يكى را انتخاب مى كند , دو كار انجام مى دهد , اول اقدام به برداشتن ظرف آب جهت رفع تشنگى , دوم انتخاب و ترجيح يكى از آن دو ظرف , و اگر عليت به عنوان يك امر عقلى ضرورى و يقينى استثنا ناپذير است تحقق هيچ يك از آن دو امر ممكن بدون علتى كه وقوع و وجود آنها را به حد