شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٢٧٣ - نسبيت شناخت

انگيزه ها و عوامل مختلف روانى , اجتماعى , اقتصادى , سياسى و شكل مى گيرند

البته برخى از اين انگيزه ها و عوامل مى توانند از ثباتى نسبى برخوردار باشند , ليكن بسيارى از آنها همراه با تحولهاى اجتماعى دگرگون شده و بدين ترتيب خصلت عصرى بودن را نيز براى معرفت بشرى اثبات مى نمايند

بيان سوم

بيان ديگرى كه براى نسبى بودن و عصرى بودن انديشه بشرى مى توان ذكر كرد اين است كه , علوم گذشته بشرى همواره با دريافت دانشهاى جديد در معرض دگرگونى قرار مى گيرند , بنابراين شناخت هر كس متناسب با مجهولات فراوانى است كه در پيش دارد زيرا كه تبيين هر مجهول دانشهاى پيشين را در معرض تبديل و تغيير قرار مى دهند

فهم مطلق هر واقعيت خارجى تنها آن زمان ميسر است كه تمامى اسرار جهان آشكار شده باشند , از اينرو مادام كه جميع مجهولات برطرف نشده است به هيچ يك از علوم به طور مطلق نمى توان اعتماد كرد , بلكه همواره با احتمال پيدايش دانشهاى نوين در انتظار دگرگونى و تغيير علوم پيشين نيز بايد بود از اين ديدگاه هر معرفت جديد چون مهمان تازه واردى است كه بر جميع معارف گذشته وارد شده و آنها را مجبور به جابجائى و دگرگونى از جهت جذب و دفع يا ظهور و انزوا و مانند آن مى نمايد