شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٢٦٣ - داوريهاى درجه نخست و داوريهاى معرفت شناسى

داورى پيرامون گفتگو , نزاع و تحولات فقيهان مى پردازد , در فضاى استدلال و نفى و اثباتهاى آنها قرار ندارد و از اينرو داورى او الزاما به نفع و يا زبان يكى از دو طرف نمى باشد و به بيان ديگر داورى او پيرامون نظر فقيهان داورى فقيهانه نيست بلكه معرفت شناسانه است او مى كوشد تا سر فتوى فقهاى پيشين و يا گاهى سر پيروزى فتواى فقهاى متاخر را نه بر اساس استدلالهاى فقهى بلكه در چهارچوب , نظريه معرفت شناسانه خود بيان نمايد

امتياز بين دو سنخ از داورى گرچه امرى مسلم و آشكار است و ليكن اين همه , هرگز دليل بر آن نيست كه علم درجه دوم و از جمله معرفت شناسى به عنوان يك علم , داراى مسائل , موضوعات و محمولات و همچنين نزاعهاى علمى مختص به خود نمى باشد

همانگونه كه در نزاعهاى مربوط به علوم مختلف به دو گونه داورى مى شود اول داورى و قضاء واقع در درون هر علم است كه از روش و مبانى مختص به خود استفاده مى كند و دوم داورى معرفت شناسى است كه از خارج به قضاء بين آنها مى پردازد , در معرفت شناسى نيز به دليل اين كه مسائل آن بگونه اى خالص و تام و مطابق با واقع در اختيار انسانهاى محدود نيست , امكان اختلاف و نزاع وجود دارد و نسبت به اين نزاع نيز به دو گونه مى توان داورى كرد اول به گونه داورى كسانى كه در متن معرفت شناسى به عنوان يك علم طرف سخن بوده و بر صحت گفتار خود و يا سقم گفتار طرف مقابل استدلال مى كنند , و دوم آنكه در رديفى فراتر به عنوان يك ناظر خارجى به مراحل نزاع , انگيزه ها و زمينه هاى آن و همچنين به جايگاه و جغرافياى علمى دانش معرفت شناسى در ميان ساير علوم و نحوه