ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٢٨٤ - فاضل هندى
فاضل هندى
محمد بن حسن بن محمد- اصفهانى، ملقّب به بهاء الدين، معروف به بها، كه گاهى به تاج الفقها و فاضل اصفهانى و عالم ربانى هم موصوف و گاهى بجهت تأليف كتاب كشف اللثام (كه ذيلا مذكور خواهد شد) خودش نيز به كاشف اللثام متّصف ميباشد از افاضل علماى اواخر دولت صفويّه است. در تمامى علوم رسميّه و حكميّه و جميع فنون دينيّه اصليّه و فرعيّه وحيد عصر خود و اعجوبه دهر بود، پيش از سيزده سالگى از تحصيل معقول و منقول فراغت يافت و قبل از دوازده سالگى شروع بتأليف كتاب نمود و بواسطه پدرش تاج الدين حسن (كه شرح حالش بعنوان ملا تاجا خواهد آمد) از ملا حسنعلى پسر ملا عبد اللّه شوشترى كه از مشايخ علّامه مجلسى است روايت مىكند و مصنّفات طريفه بسيارى دارد:
١- احالة النظر فى القضاء و القدر ٢- تفسير القرآن كه مبسوط است ٣- تلخيص الشفا در حكمت كه ملخص شفاى ابو على سينا است ٤- التمحيص در علم بلاغت كه ملخص تلخيص المفتاح خطيب دمشقى است ٥- چهار آيينه بپارسى، در اثبات چهار مطلب كه عبارت است از اثبات صانع، اثبات عصمت آل عبا از آيه تطهير، اثبات اينكه اجماع امت بر امامت غيرمعصوم مستلزم كفر است و اثبات اينكه آيه غار دلالت بر ضد مرام ايشان ميكند ٦- حاشيه شرح عقائد نسفيه تفتازانى ٧- حاشيه شرح مواقف سيد شريف ٨- حاشيه شرح هدايه ميبدى ٩- الزبدة در اصول دين ١٠- شرح العوامل المأة ١١- شرح قصيده حميرى ١٢- شرح الكافية ١٣- كشف اللثام عن قواعد الاحكام كه شرح قواعد علامه حلى و اشهر تأليفات او و از مهمترين مدارك صاحب رياض در موقع تأليف رياض بوده و صاحب جواهر الكلام اعتقادى عظيم بدين كتاب داشته و هرگاه حاضرش نبودى چيزى از جواهر را ننوشتى و در تهران چاپ شده است ١٤- كليد بهشت بپارسى در اصول دين ١٥- ملخص التلخيص كه همان تمحيص فوق است ١٦- المناهج السوية فى شرح الروضة البهية و غير اينها كه تا هشتاد كتاب در فنون متنوعه بدو منسوب دارند.
ولادت فاضل هندى در سال يكهزار و شصت و دويم و وفاتش نيز بسال يك هزار و يكصد و سى و پنجم يا هفتم هجرت در همان سال فتنه افغان بلكه در همان ايّام مذكوره در اصفهان واقع و در تخت فولاد آنجا بالاتر از قبر خاجوئى مدفون شد. حاج ملا محمد نايينى هم كه از فضلاى علما بوده و بعضى حكايات متفرقه بدو منسوب دارند در سال هزار و دويست و شصت و سيم هجرت وفات يافته و در جنب قبر فاضل هندى مدفون گرديده