ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٢٥١ - غلام سرور
قرن سيزدهم هجرى هندوستان ميباشد و يا خود اوائل قرن حاضر چهاردهم هجرت را نيز ديده و بسال هزار و دويست و هشتاد و سيم هجرت در قيد حيات بوده است. در نظم و نثر و انشا و نويسندگى دستى توانا داشت، غالبا در اشعار خود به سرور تخلّص ميكرد، بالخصوص در مادّه تاريخگوئى متخصّص و متفرّد و اگر فاقد النظير هم نباشد قليل النظير بود، چنانچه در ولادت يا وفات و يا وقايع ديگر شخصى بچندين نوع مادّه تاريخ نظمى سروده كه از ديگر شعرا و تذكرهنويسان نوعا معهود نبوده است بلى كلمات افسانهنماى او هم بسيار است. كتاب خزينة الاصفياى او كه ذيلا مذكور ميداريم از اين جهت نسبت بديگر تذكرهها و كتب تراجم داراى امتياز مخصوصى ميباشد. اين كتاب را كه در شرح حال اجمالى اكابر دينى و مشايخ صوفيّه و عرفاى هند و ايران است بهفت مخزن مرتّب نموده است، مخزن اول در شرح حال اجمالى حضرت رسالت ص و ائمّه اطهار ع و خلفا و ائمّه و پيشوايان اهل سنّت و پنج مخزن ديگر در ذكر مشايخ و اولياى سلسله قادريّه، چشتيّه، نقشبنديّه، سهرورديّه، سلاسل و خانوادههاى متفرقه عرفا على الترتيب و مخزن هفتم نيز مشتمل بر شرح حال ازواج و بنات طاهرات حضرت نبوى و جمعى از عرفا و صلحاى نسوان و مجاذيب عقلاى مجانين سلف بوده و چنانچه اشاره شد در وفات هريك از اشخاصى كه بشرح حالش پرداخته و متجاوز از هزار تن ميباشد مادّه تاريخ مكمّلى گفته بلكه، بسا در ولادت و يا قضاياى ديگر ايشان نيز بچندين وجه مادّه تاريخى بيان كرده و در اين جنبه متفرّد ميباشد. مراجعه بخود آن كتاب، بهترين مصدّق اين موضوع است و من باب نمونه چندى از آنها را تذكّر ميدهد، چنانچه بتأليف اين كتاب در هزار و دويست و هشتاد تمام شروع شده و در شوال هزار و دويست و هشتاد و يكم هجرت خاتمه يافته و اسم خود اين كتاب (خزينة الاصفيا- ١٢٨٠) بىهمزه آخر، تاريخ شروع بتأليف آن بوده و با همزه آخر (خزينة الاصفياء- ١٢٨١) تاريخ اختتام آن است و علاوه بر اين در آخر آن كتاب گويد:
گشت پر از عطاى ايزد پاك |
كنز خوبى و گنج محجوبى |
|