ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٢٣٨ - غزالى محمد بن محمد بن محمد بن احمد- اشعرى الاصول
در كنه و حقيقت آنها طريقه صوفيّه را برگزيد، تمامى علائق دنيوى را پشت پا زد و از آن رو كه آنهمه تحصيلات و تعليمات مدرّسى دور از نيّت خالص و مشوب به ريا و تزوير و خودنمائى بوده است خود را از حيطه علوم ظاهرى و تحصيلات ريائى و قيل و قال مدرسه كناره كشيد و رهسپار ديار عشق و حقيقت و انزوا شد، عزلت را بر آنهمه عزّت ظاهرى ترجيح داد، قدم بدايره زهد و انقطاع و تصوف گذاشت، بزيارت بيت اللّه مشرّف و باظهار خودش در آنجا از روح پاك حضرت خاتم الانبياء ص و حضرت ابراهيم خليل اللّه ص استمداد نمود. در مراجعت، در مسجد اموى شام بناى تدريس گذاشت، با اينكه اكثر اوقات مشغول فكر و ذكر بوده باز هم از اشتغالات علمى دستبردار نشد و در فكر نجات و استخلاص غرقشدگان غوطه جهالت بوده است. مدتى نيز در بيت المقدس بعبادت پرداخت عاقبت بموطن اصلى خود طوس مراجعت نمود و در جوار خانه خود مدرسهاى براى طلّاب دينيّه و خانقاهى براى صوفيّه تأسيس داد و اوقات خود را بتدريس علوم باطن و ختم قرآن و مجالست اهل دل و ارباب معنى تقسيم كرد و در هيچ حال از وظائف مقرّره رياضت و سلوك راه حقيقت دستبردار نبود و بهمان حال ترك علائق، ثابت و راسخ ماند و در تصوف و اصول طريقت بشيخ ابو على فارمدى انتساب داشته است.
غزالى تأليفات طريفه و منيفه بسيارى دارد كه نوعا در آنها مبتكر و شاهدى عادل و گواهى صادق بر تبحّر وى ميباشند:
١- الاجوبة الغزالية فى المسائل الاخراوية كه ذيلا در ضمن اربع رسائل مذكور است ٢- الاجوبة المسكتة عن المسائل المبهتة ٣- احياء علوم الدين كه بارها در لكناو و مصر و استانبول و غيره چاپ و از شاهكارهاى كتب مواعظ اخلاقى و عرفانى اسلامى و بهترين معرف مقامات عرفانى مؤلفش ميباشد و بتصديق بعضى از اجله، مؤلفين كتب اخلاقى بعد از او، در هرطبقه كه آمدهاند خوشهچين خرمن اين كتاب وى هستند ٤- اخلاق الابرار و النجاة من الاشرار ٥- الادب فى الدين ٦- اربع رسائل كه چهار رساله الجام العوام عن علم الكلام، المنقذ من الضلال، المضنون به على غير اهله، المضنون الصغير خود غزالى است و در مصر و بمبئى بهمين اسم اربع رسائل چاپ شده است و رساله مضنون صغير مذكور همان اجوبه غزاليه مزبور فوق است ٧- الاربعين فى اصول الدين كه قسم چهارم جواهر القرآن مذكور ذيل است ٨- اسرار الحج