وجود مانع، نتوان آن را با چشم معمولى ديد. (١٣)از مطالب گذشته بطلان اين ادّعا نيز روشن مى‌شود؛ زيرا اوّلاً: در روايات هيچ كلمه يا قرينه‌اى كه دلالت بر امكان باشد، وجود ندارد. البته مى‌توان گفت رؤيت بالفعل به جهت وجود مانع اعتبارى ندارد؛ امّا مستلزم اين نيست كه بگوييم امكان رؤيت با چشم معمولى موضوعيّت دارد؛ بلكه هم‌چنان‌كه گفتيم از روايات به خوبى معلوم مى‌شود كه در شروع هلال، نبايد به شكّ يا ظن و گمان اعتماد كرد؛ بلكه بايد يقين حاصل شود و در آن زمان، تنها راه براى حصول يقين، رؤيت بوده است. بنابراين، اصل رؤيت طريقيّت دارد؛ آن هم طريق براى حصول يقين. ديگر آن كه در اين روايات، ذكرى از امكان و عدم امكان نيست؛ بلكه همان‌گونه كه در محل خود ثابت شده است عناوين، ظهور در فعليّت (رؤيت فعلى) دارند.

بعيد نيست از مجموع روايات بتوانيم اين مطلب را استفاده نماييم كه در زمان گذشته، تنها راه حصول يقين فقط رؤيت بوده، و محاسبات فلكى ـ حتّى براى خود محاسبه‌كننده ـ يقين آور نبوده است، تا چه رسد به ديگران. در اين روايات نيز مسأله ظن و گمان مورد نفى واقع شده است؛ ولى در زمان حاضر كه محاسبات دقيق فلكى موجب اطمينان و علم است، چه بسا بتوان به آن اعتماد نمود. از اين رو، چنانچهـبر طبق محاسبات دقيق در غروب يكى از روزها ماه از تحت‌الشعاع خارج شود، آن شب مى‌تواند اوّل ماه قمرى باشد و از اين جهت است كه فقيهان قائلند چنانچهـاز طريق محاسبات، به شروع ماه جديد اطمينان شود، همين اطمينان كفايت مى‌كند. به عبارت ديگر، نكته دقيق و قابل توجّه آن است كه شارع در مورد شروع ماه قمرى، هيچ‌گونه اعمال تعبّدى ننموده است؛ به‌گونه‌اى كه بين ماه قمرى و ماه شرعى فرق وجود داشته باشد. فقط تنها نكته‌اى را كه شرط كرده ـ آن هم براى وجوب روزه نه براى شروع ماه ـ، اعتماد نكردن بر شكّ، ظن و رأى و گمان است و به جز آن، هيچ‌گونه تعبّدى را اعمال نكرده است.

نكته دوّم:بايد از كسانى كه ادّعاى انصراف به متعارف دارند پرسيد: مقصود از متعارف چيست؟ و متعارف در كدام زمان مقصود است؟ صاحب جواهر از شيخ بهايى؛

(١٣) چند نكته مهم درباره رؤيت هلال.