خوردن از خانه هايى كه در آيه ٦١ سوره نور آمده است: {... و ما مَلَكتُم مَفَاتِحَهُ؛ } يعنى مى‌توانيد از خانه هايى كه كليدش در اختيار شماست بخوريد) كه منظور از آن، خانه برده انسان يا مطلق كسانى است كه انسان بر آنان ولايت دارد و يا خانه فرزند مى‌باشد و يا منظور از آن چيزى است كه انسان در خانه خودش آن را مى‌يابد و نمى‌داند كه از كجا آمده، و يا چيزهايى كه به صورت وكالت يا به عنوان حفظ و نگهدارى آنها تحت تصرف انسان است مانند ملك يا گلّه. بنابراين خوردن از ميوه باغ، ملك و يا خوردن از شير گلّه اشكالى ندارد و دليل اين مطلب روايت مرسله ابن ابى عمير از امام صادق(ع) مى‌باشد...». (٢٣)

٩. تصرف در مال غير در هنگام گرسنگى و اضطرار

علامه حلّى(ره) در بحث غنايم گفته است:

«آنچه مسلمانان در جنگ به آن دست پيدا مى‌كنند ملك محض آنها محسوب شده و از مباحات عمومى خارج مى‌شود. پس تصرف در آن جايزنيست مگر در حال اضطرار؛ مانند جايى كه هيچ چيزى براى خوردن در دسترس نباشد. در اين صورت خوردن از ملك عمومى مسلمانان ـ به خاطر وجوب حفظ جان ـ جايز است ؛ خواه آن چيز از دارالحرب به دست بيايد يا چيزى باشد كه از دار الاسلام به آن دسترسى پيدا كند». (٢٤)

ابن ابى جمهور احسايى نيز چنين مى‌نويسد:

«اجازه تصرف، با وجوب ضمان منافاتى ندارد حتى اگر تصرف يك تصرف تام و كامل باشد مگر اين كه از لحن اجازه و اذن تصرف، عدم ضمان فهميده شود. پس در غير اين صورت، خوردن مال ديگرى ـ حتى در زمان تنگدستى و گرسنگى شديد ـ بنابر اقوى موجب ضمان است». (٢٥)

(٢٣)التحفة السنية(مخطوط)، ص ٣٠٨.
(٢٤) منتهى المطلب، ج٢، ص٩٢٤، چاپ سنگى.
(٢٥) الاقطاب الفقهيّه، ص١٢٩.