مجسّمه سازى به مجسّمه كامل اعضا انصراف دارد يا تنها به مجسّمه حيوانات ناظر است از نظر ما مردود است... ليكن انصاف اين است كه اين وجه قابل مناقشه است. (٥٣)

شايد مناقشه مورد نظرايشان چنين باشد: اوّلا؛ تخصيص عنوانى مستلزم استهجان نمى‌باشد. ثانياً؛ برخى از روايات همچون روايات دميدن، از اول عموميّت نداشته و به مجسمه موجودات داراى روح اختصاص داشته اند؛ زيرا دميدن تنها درچنين موجوداتى متصور است؛ چون از واژه «نفخ» چنين بر مى‌آيد كه مى‌بايست پيش از دميدن، صورت و شكل موجود به گونه اى كامل باشد كه‌با دميدن روح سازگار باشد. بنا بر اين ديگر اين ادله از اول موجودات فاقد روح را شامل نبوده است تا تخصيص يا تقييد لازم آيد.

چند فرع فقهى

نخست:آيا ساختن تنديس ناقص موجودات صاحب روح حرام است؟

صاحب جواهر مى‌گويد:

مناط حرمت كشيدن نقاشى حيوان آن است كه برآن نقش صورت حيوان صدق كند و نقاشى كردن بخشى از اعضاى حيوان درصورتى كه برآن صورت حيوان صدق نكند و مقصود نقاش از اول تنها همين مقدار ناقص بوده است، مانعى ندارد. (٥٤)

شيخ انصارى(ره) به پيروى از ديدگاه صاحب جواهر مى‌گويد:

معيار تشخيص صورت، عرف است. بنا بر اين اگر بخشى از اعضاى حيوان در تصوير نيايد حرمت همچنان باقى است و اگر وارد شده است كه رجحان دارد نقش يا مجسمه را با كندن چشم يا شكستن سر تغيير دهند، دليل نمى‌شود كه نقّاشى يا مجسمه ءناقص حيوان جايز است.

(٥٣) المكاسب المحرمه،ج١،ص٢٦٧.
(٥٤) جواهر الكلام،ج٢٢،ص٤٣.