فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٨ - حكم نقاشى و مجسمه سازى از نگاه شريعت آيت الله سيدمحسن خرّازى

وصنعة صنوف التصاوير مالَمْ يَكُنْ مُثُل الروحاني فحلال فعله و تعليمه؛

صنعت انواع نقاشى مادامى‌كه از موجودات داراى روح نباشد كشيدن و تعليم آن حلال است. (٣٧)

واژه «مُثُل» كه در اين روايت آمده جمع «مثيل» بروزن «قتيل» است و «مثيل» به معناى شبيه و نظير است.

استدلال به اين روايت از چند جهت مخدوش است:

اولاً؛سند آن ضعيف است.

ثانياً؛همان گونه كه امام خمينى (ره) بيان داشته است روايت در مقام بيان انواع كارهاى حلال است نه حرام. از اين رو استثنا اطلاق ندارد تا مجسمه و غير مجسمه را در برگيرد. (٣٨)

ثالثاً؛واژه «صنعت» كه دراين روايت آمده ظهور در مجسمه سازى دارد نه نقاشى.

رابعاً؛ چنان كه صاحب جامع المدارك گفته است: اين روايت مطلق موجودات داراى روح را همچون حشرات، پرندگان و چارپايان در برنمى‌گيرد. (٣٩)

ج ـ صحيحه ابوالعباس بقباق كه دلالت دارد بر حرمت ساختن مجسمه مردان و زنان، مفروغ ءعنه‌بوده است. (٤٠)

استد لال به اين روايت براى اثبات حرمت نقاشى موجودات داراى روح ناتمام است؛ زيرا آنچه از امام‌صادق(ع) [پيرامون آيه «ويعملون له ما يشاء من محاريب و تماثيل»] سوءال شد شناختن مجسمه بوده است و به نظر نمى‌رسد كه ساختن مجسمه شامل نقاشى نيز باشد. از طرف ديگر آنچه دراين روايت آمده قضيه شخصى است و اطلاق ندارد.

د ـ درمعتبره خصال آمده است: