اشكال:متداول در عصر صدور اين روايات چنان بوده كه نقاشى و مجسمه سازى مستقيماً با كمك دست و قدرت آفرينش نقاش و پيكرتراش و بدون كمك گرفتن از ابزار آلات و قالبهاى ويژه فراهم مى‌شده است. بنا بر اين ظاهر اين روايات ناظر به مواردى است كه نقاشى و مجسمه مستقيماً به دست نقاش و پيكرتراش فراهم شده باشد.

جواب:اين اشكال مردود است؛ زيرا مى‌دانيم قضايايى كه در روايات آمده قضاياى حقيقيه بوده نه خارجيّه. براين اساس خود آفرينش وايجاد تصوير مبغوض است بدون آن كه قيد مباشرت خصوصيتى داشته باشد؛ چنان كه در عنوان قتل چنين است. بنا بر اين به استناد اطلاق ادلّه اى كه آفرينش تصوير را مبغوض و حرام دانسته، ايجاد تصوير حرام است هر چند كه با مباشرت انجام نگرفته باشد.

مثلا اگر براى اعدام افرادى دستگاهى ساخته شده باشد و شخصى جريان برق را به اين دستگاه متصل نمايد و آن افراد توسط آن دستگاه اعدام شوند، قتل به اين شخص كه جريان برق را متصل كرده منسوب بوده و احكام قتل براو مترتب مى‌شود.درحالى كه كار مستقيم اين شخص به جريان انداختن دستگاه بوده و اعدام كننده، دستگاه بوده است.

درمحل بحث نيز اگر دستگاهى براى ايجاد مجسمه ساخته شده باشدو شخصى جريان برق را به اين دستگاه متصل نمايد و با اين اتصال، مجسمه‌ها از آن دستگاه خارج گردند، به اين شخص «پيكر تراش» نسبت داده مى‌شود ؛ اگر چه او به طور مستقيم نقاشى يا مجسّمه را نيافريده است، اما او را مرتكب فعل حرام و مبغوض مولى مى‌دانند.

نتيجه :اگر كسى ادعّا كند از ظاهر روايت«من مثّل صورة أومثالا» چنين به دست مى‌آيد كه خود شخص با قدرت و دانش خود، نقاشى بكشد يا مجسمه اى را بتراشد. در حالى كه ممكن است كسى كه جريان برق را به دستگاه وصل مى‌كند يا گچ را در قالب مى‌ريزد اصلا با نقاشى و مجسمه سازى آشنايى نداشته باشد. (٦٧)

اين ادّعا مردود است؛ زيرا بيان داشتيم كه از معتبره ءخصال:«إياكم و عمل الصور» و اطلاق ساير روايات به دست مى‌آيد كه آفرينش تصوير به هرنحو كه انجام گيرد حرام و

(٦٧) المكاسب المحرمه (امام خمينى ره)،ص١،ص٢٧١.