کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٣١ - مشكل مجاز و استعاره در قرآن

رباخواران مانند كسانى هستند كه جن زده و ديوزده اند؛ يعنى حالت جنون و ديوانگى دارند. معناى اين بيان قرآن اين است كه انسان در اثر توجه افراطى و بيش از حد به مال دنيا، همه فكر و ذكرش پول و حساب و كتاب و طلب كارى و بستان كارى مى‌شود. همه توجهش اين است كه اين چند درصد شد، آن جا چقدر سود كردم، در اين معامله چند در صد ضرر كردم، فلان طلبم وصول شد يا خير و... . انسان رباخوار دايماً در اين افكار غوطهور است. گاهى به مرحله اى مى‌رسد كه حالت جنون به او دست مى‌دهد و مرتب با خودش از چك و سفته حرف مى‌زند و از افراد و محيط پيرامونش غافل است. خود من گاهى به چنين افرادى برخورد كرده ام. قرآن درباره اين قبيل افراد مى‌گويد: كَالَّذِى يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ. «خبط» نوعى مرض است و در عرب به بيماريى گفته مى‌شود كه وضع فكر و مغز و اعصاب فرد به هم مى‌ريزد و مى‌گفته اند: «شيطان مُخبَّط او را مس كرده است». قرآن عيناً همين تعبير را از عرف عرب گرفته و به كار برده است. وقتى كسى دچار بيمارى روانى و اعصاب مى‌شود ربطى به شيطان ندارد و اين طور نيست كه شيطان آمده و دستى بر سرش كشيده باشد! اين دقيقاً مثل تعبير «ديوانه» است كه ما به كار مى‌بريم و ريشه لغوى آن به «ديو» باز مى‌گردد، ولى امروزه وقتى مى‌گوييم ديوانه، به هيچ وجه منظورمان اشاره به «ديو» نيست، بلكه فردى را كه از نظر فكرى و ذهنى وضع مناسبى ندارد اراده مى‌كنيم. البته بگذريم از اين كه امروزه هم در گوشه و كنار دنيا چنين خرافاتى وجود دارد و چنين مى‌پندارند كه فرد ديوانه در اثر تماس با جن و امثال آن دچار جنون شده است. من خودم فيلمى را در آلمان ديدم كه كسانى ديوانه شده بودند و آنها را به يك به اصطلاح كلينيك مى‌بردند و مى‌بستند و به صورت خاصى شلاّق مى‌زند تا جن از تنشان بيرون برود!