کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٢٩ - مشكل مجاز و استعاره در قرآن

ضرب المثل ها را به كار مى‌بريم بدون آن كه در بسيارى موارد توجه داشته باشيم و بدانيم كه ريشه آن چيست و آيا يك افسانه است يا داستان واقعى بوده است. به هر حال وقتى به صورت تعبير رايج و ضرب المثل درآمد ديگر كسى نمى‌گويد آيا اصلش چه بوده و از كجا آمده، آيا ساختگى و افسانه بوده يا... .

براى مثال در عربى ضرب المثلى مشهور وجود دارد كه مى‌گويند: «فِى الصَّيْفِ ضَيَّعْتِ اللَّبَنَ»؛ در تابستان شير را ضايع كردى و از بين بردى. اين ضرب المثل را در جايى به كار مى‌برند كه كسى مى‌خواهد كارى را انجام دهد اما قبلا به علت خطا و اشتباهى كه كرده زمينه آن را به دست خود از بين برده است و ديگر قابل جبران هم نيست و فايده اى ندارد. نظير اين ضرب المثل را در فارسى مى‌توانيم «نوش دارو بعد از مرگ سهراب» ذكر كنيم. در اين ضرب المثل، فعل «ضَيَّعْتِ» با تاى مكسور آخر، صيغه مؤنث است و معناى جمله اين است كه: اى زن تو در تابستان شير را فاسد كردى. دليل اين هم كه مؤنث است به جهت اصل داستان است كه طبق آنچه ادباى عرب نقل كرده اند براى يك زن اتفاق افتاده و اين جمله اولين بار خطاب به او گفته شده است. خلاصه ماجرا از اين قرار است كه مردى از زنى خواستگارى كرد ولى او قبول نكرد با آن مرد ازدواج كند. اين مرد، فردى ثروتمند و داراى مال و منال و خدم و حشم بود، ولى به هر حال آن زن نپذيرفت كه همسر او شود. اين مسأله در تابستان اتفاق افتاد. بعدها آن زن با مرد فقيرى ازدواج كرد و بچه دار شد. مدتى گذشت و روزى آمد كه آن زن و شوهر چيزى براى خوردن نداشتند و هر چه تلاش كردند نتيجه اى نگرفتند. آن زن مجبور شد براى تقاضاى كمك به در خانه آن مردى كه ابتدا به خواستگاريش آمده بود، برود و مقدارى شير براى فرزندش تقاضا كند. آن مرد تقاضاى او را رد كرد و گفت: فِى الصَّيْفِ ضَيَّعْتِ اللَّبَنَ. اين كه آيا اين قضيه واقعى است يا ساختگى، نمى‌دانيم، ولى به هر حال