از اين رو انسان بايستى متوسط‌الحال و معتدل باشد؛ نه آن قدر سست و تنبل و حاضر طلب و آسوده‌خواه باشد كه بخواهد هميشه سفره‌اى جلويش پهن كنند و لقمه‌اى در دهانش بگذارند و نه اين كه روحيه ماجراجويى داشته باشد و براى هر چيز كم‌ارزش و بى‌بهايى تلاش‌هاى بيهوده نمايد و فزون‌خواهى جاهلانه و بى‌ثمر را پيشه خود سازد. بايد معتدل بوده و با محاسبه، راه معقول را انتخاب نمايد و هزينه و تلاش لازم را صرف نمايد. كم نيستند افرادى از همتى بلند برخوردارند، ولى راه نيل به مقصود را نمى‌دانند، يا على‌رغم دانستن راه و طريق تحصيل، زحمت لازم را متحمل نمى‌شوند، يا برنامه لازم براى رسيدن به آن هدف را ندارند. اين‌گونه افراد معمولا در زندگى موفق نخواهند شد؛ چون از يك سو آرزوهاى كوچك را دون شأن خود مى‌دانند و به دنبال آنها نمى‌روند و از سوى ديگر نيز چون ارزشيابى درست و برنامه‌ريزى صحيح ندارند، با خيال خود خوش هستند و فقط به آرزوهاى خود اعتماد مى‌كنند.

رونق بازار خيال‌

با عنايت به آنچه گذشت به اين نتيجه مى‌رسيم كه در صورتى هدف بلند داشتن مطلوب و به دنبال تحصيل آن رفتن شايسته است كه شرايط فوق الذّكر رعايت گردد. ولى اگر بدون رعايت اين شرايط در صدد تحصيل آرزويى برآييم، هر چند يك آرزوى معمولى باشد، بى‌ترديد مورد عتاب اميرالمؤمنين على(عليه السلام) واقع مى‌شويم كه ما را از اتكال بر آرزوها برحذر مى‌دارند. اما اگر كسى آرزوى بلند داشته باشد و راهش را هم بشناسد و ارزشيابى صحيح نيز انجام دهد، و بعد از توكل به خداوند متعال با تكيه بر سعى و تلاش خود و در پى تحصيل آن آرزو حركت كند، هرگز اين نوع آرزوها مذموم نيستند. اين آرزوها همان آرزوهايى هستند كه آدمى به آن زنده است. بايد از يأس دست شسته و بعد از اعتماد به خداوند منّان، اول هدف و آرزوى معقول و سنجيده و ارزشمندِ خود را انتخاب نماييم و آن گاه با تلاش كافى و متناسب در پى تحصيل آن آييم؛ چرا كه اين عالم، عالم اسباب و وسايل است: وَ أَنْ لَيْسَ لِلاِْنْسنِ اِلاّ ما سَعى[١]. در واقع كسانى آرزوهاى بلند و نامعقول در سر مى‌پرورانند كه براى رسيدن به آنها تلاشى در خور انجام

[١] نجم (٥٣)، ٣٩. ‌