پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٧٤ - معيار بهره مندى از متاع دنيا

معيار بهره‌مندى از متاع دنيا‌

امام متقيان، على(عليه السلام)، در اين قسمت مى‌فرمايند: بِئْسَ الطَّعَامُ الحَرام؛ حرام، بد طعامى است. اين جمله را به دو صورت مى‌توان تفسير كرد:

الف) در اولين بيان مى‌توان گفت كه آدمى معمولا ملاكى را براى ارزش‌يابى امور دنيا و بهره‌مندى و يا پرهيز از آنها به كار مى‌گيرد و بر اساس همان ملاك، امور را ارزيابى مى‌نمايد و تكليف خود را برابر آنها روشن مى‌سازد؛ مثلا شايد با خود بگويد هر چه با طبع من سازگار باشد آن خوب است و هر آنچه با طبع من سازگار نيست، بد است. يا اين معيار را مدنظر قرار مى‌دهد كه از هر چه لذت مى‌بريم، خوب است و از هر آنچه لذت نمى‌بريم، ناشايست مى‌باشد و بر اساس همين معيار تمام امور دنيوى خود را منظم سازد.

در منظر على(عليه السلام) هيچ يك از اين معيارهاى مادىِ صرف، صحيح نيست؛ بلكه بايد معيار معنوى و روحانى را در نظر گرفت. اين‌گونه نيست كه انسان از هر غذايى كه خوشش آمد، آن غذاى خوبى باشد و از هر غذايى كه خوشش نيامد، بد غذايى باشد. بلكه علاوه بر لذت و الم يا سازگارى و ناسازگارى با طبع بايد معيار معنوى را هم در نظر گرفت. غذاى خوب غذايى است كه حلال باشد؛ هرچند كه لذت نداشته باشد و غذاى بد، غذايى است كه حرام باشد؛ هرچند بسيار شيرين و لذيذ باشد. بنابراين تفسير، بايد به ارزش‌هاى معنوى هم توجه نمود و هرگز نبايد تنها به معيارهاى ظاهرى اكتفا نمود. از اين رو مى‌توان گفت مقصود حضرت(عليه السلام) از بيان اين جمله كه مى‌فرمايند غذاى حرام، بد غذايى است، همانا عنايت به بعد معنوى لذايذ دنيوى است.

ب) تفسير ديگرى كه براى اين كلام مى‌توان ارايه كرد اين است كه منظور حضرت(عليه السلام)مطلق حرام مى‌باشد؛ يعنى كلام حضرت به اين معنا اشاره دارد كه كارهايى كه ما انجام مى‌دهيم همگى در ساختار روح ما تأثير دارند. غذايى كه در اين دنيا مى‌خوريم، در بدن ما اثر مى‌گذارد؛ و اگر غذا مفيد و سالم باشد بدن ما رشد مى‌كند و سلامت بدن و نيروى بدن تأمين مى‌شود و اگر غذا مسموم باشد، بدن مريض مى‌شود و به انواع ميكروب‌ها مبتلا مى‌گردد و احياناً با مرگ دست به گريبان مى‌شود. به همين سان، روح انسان هم در اثر اعمال خوب يا