بايد توجه داشته باشيم كه ميزان بهره‌بردارى انسان‌ها از حوادث گذشته و پند گرفتن از تاريخ مختلف است. برخى به اندكى اكتفا مى‌كنند و توجه چندانى به حوادث گذشته و عبرت گرفتن از آنها ندارند. اينان بيشتر تابع هوس‌هاى آنى و زودگذر خود مى‌باشند و تقريباً دربست گوش‌به‌فرمان خواهش دل و تمنّاى نفس خود هستند تا هر وقت ميلى در آنها زنده شد آن را اجابت كنند؛ لذا براى آنها منشأ اين درخواست‌ها مهم نيست و به هر دليلى اعمّ از دلايل طبيعى؛ مانند گرسنگى، تشنگى و نياز جنسى، يا تأثير محيط و جامعه، خواسته‌هاى دل خود را دنبال مى‌كنند. آنها هرگز نمى‌انديشند كه اين عمل به كجا مى‌انجامد و چه نتيجه‌اى به دنبال دارد. روشن است كه اين گروه از مردم به بهايم و حيوانات پيوسته‌اند و از بستگان آنها محسوب مى‌گردند: ذَرْهُمْ يَأكُلُواْ و يَتَمَتَّعُواْ وَ يُلْهِهِمُ الاََمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُون.[١]

در برابر، عده‌اى ديگر هميشه درصددند از مسايل و حوادث تاريخى عبرت بگيرند و حوادث گذشته را چراغ راه آينده قرار مى‌دهند. اما برخى از اينان گاهى در اين كار دچار نوعى مغالطه يا افراط مى‌شوند و مى‌پندارند از هر حادثه‌اى مى‌توان به هر حادثه ديگرى پل زد و عبرت گرفت و گمان مى‌برند هر چيزى دليل هر چيز ديگر است. اينان متأسفانه گاه در اين‌باره چنان افراط مى‌كنند كه حكم مسايل و وظايف روشن اجتماعى را هم به فراموشى مى‌سپارند و از انجام تكاليف شرعى خود باز مى‌مانند. براى روشن‌تر شدن مطلب، مناسب است به يك نمونه عينى اشاره كنيم.

عبرتِ بى‌منطق‌

پيش از پيروزى انقلاب اسلامى زمانى كه حضرت امام خمينى(رحمه الله) با طاغوت مبارزه مى‌كردند،عده‌اى مى‌گفتند: اين مبارزه به جايى نمى‌رسد؛ و به همين دليل هم مشاركتى در فعاليت‌ها نداشتند. وقتى از آنها سؤال مى‌كردند به چه دليل چنين مى‌گوييد و اين‌گونه قاطعانه پيش‌بينى مى‌كنيد، در پاسخ مى‌گفتند: تاكنون چند بار روحانيت عليه رژيم طاغوت اقدام كرده

[١] حجر (١٥)، ٣. ‌