كه كافر شده‌اند، بهره مى‌برند و همان‌گونه كه چارپايان مى‌خورند، مى‌خورند و جايگاه آنها آتش است. انسان‌هاى عارى از عقيده و فكر، كه مصداق كامل آن، كفار هستند، همانند چهارپايان مى‌خورند و مى‌آشامند و... . البته مؤمنان نيز غذا مى‌خورند و از لذايذ دنيا بهره مى‌برند؛ ولى بهره‌مندى كفار از دنيا به‌گونه‌اى است كه خواسته‌هاى الهى را زير پا مى‌گذارند و به لذت‌هاى عالى انسانى خود ضرر مى‌رسانند و سعادت ابدى و هدايت الهى را از كف مى‌دهند. در واقع با وجود برخوردارى از نعمتى منحصر به فرد كه هرگز در اختيار حيوانات نيست؛ همانند حيوانات، بدون برخوردارى از لذات معنوى و الهى زندگى مى‌كنند. روشن است كه چنين موجوداتى با اين درجه از حرمان، از چهارپايان نيز گم‌راه‌تر و فرومايه‌ترند: بَلْ هُمْ اَضَل.[١]

براى اين‌كه به ميزان انسانيت خود پى ببريم بايد بررسى كنيم كه در تعارض بين خواسته‌هاى حيوانى و انسانى كدام‌يك را انتخاب مى‌كنيم و آن‌جا كه خواسته‌هاى حيوانى با اميال الهى و معنوى تعارض دارد، پيرو عقل و ايمان و اعتقادات خود هستيم يا دنباله‌رو خواسته‌هاى گذراى مادّى و حيوانى!؟ آيا مى‌توانيم خود را از چنگال قدرتمند خواسته‌هاى غريزى و حيوانى نجات دهيم؟ مرز حيوانيت و انسانيت از همين مسير مى‌گذرد و اين‌جاست كه حيوانيت و انسانيت رقم مى‌خورد. صدافسوس كه گاه ممكن است برخى حيوانات از خواسته‌هاى حيوانى و دنيايى خود دست بشويند ولى انسان نه. برخى حيوانات وقتى وارد مزرعه ديگران مى‌شوند به محض اين‌كه مشاهده مى‌كنند صاحب مزرعه مى‌خواهد با چوب بر سرشان بزند، فرار مى‌كنند و ديگر وارد آن مزرعه نمى‌شوند و همان يك تجربه براى هميشه آنها را تربيت مى‌كند؛ ولى برخى انسان‌ها على‌رغم هزاران بار تجربه تلخ درس نمى‌گيرند و تربيت نمى‌پذيرند و هم‌چنان مرتكب خلاف مى‌شوند. برخى حيوانات با كمك شيوه‌هايى تربيت مى‌پذيرند؛ ولى برخى انسان‌ها حتى طى سال‌ها تماس مستقيم با انبياى الهى نيز تربيت نمى‌شوند؛ در واقع حيوان تربيت‌پذيرتر از اين انسان‌هاست. آيا چنين حيوانى برتر از انسان نيست و آن انسان بدتر و فرومايه‌تر از اين حيوان نيست؟ به يقين بَلْ هُمْ اَضَل.[٢]

بايد توجه داشت كه اگر انسان بعد از تجربه‌كردن تربيت شود و به سمت گرايش‌هاى الهى

[١] فرقان (٢٥)، ٤٤. [٢] همان. ‌